नेपाल देवभूमि हो । यहाँ माटोको आफ्नै आत्मा छ । यो देशलाई बेच्न खोज्नेहरू, विदेशी स्वार्थको दलाली गर्नेहरू, जनताको नाममा हिंसा गर्नेहरू र राज्यको नाममा अत्याचार गर्नेहरू सबैलाई समयले एक दिन जवाफ दिन्छ। असत्य केही समयका लागि शक्तिशाली देखिन सक्छ, तर अन्तिम जित सत्यकै हुन्छ।

✍ सरोज अर्याल

नेपाललाई केवल एउटा भौगोलिक भूभागका रूपमा बुझ्न सकिँदैन । यो हिमाल, पहाड र तराईको मिलन मात्र होइन; हजारौं वर्षको सभ्यता, संस्कार, आत्मा र स्वाभिमान बोकेको भूमि हो यो । यही कारणले नेपालीहरूले नेपाललाई ‘देवभूमि’ भन्ने गर्छन्। देवभूमि भन्नुको अर्थ केवल धार्मिक आस्था होइन – यो त्यो भूमि हो जहाँ अन्ततः सत्यले असत्यलाई जित्छ, जहाँ अन्याय केही समयका लागि बलियो देखिए पनि स्थायी हुन सक्दैन।

तर आजको नेपाल एउटा गम्भीर संघर्षको बीचमा छ । यो संघर्ष केवल कुनै पार्टी, सरकार वा व्यक्तिको बीचको झगडा होइन । यो राष्ट्रको आत्मा बचाउने र बेच्नेहरूबीचको संघर्ष हो । एकातिर देश, स्वाभिमान, इतिहास र स्वतन्त्रताको पक्षमा उभिएका मानिसहरू छन् । अर्कोतिर विदेशी स्वार्थ, सत्ता, पैसाको प्रभाव र दलालीको राजनीतिमा फसेका शक्तिहरू छन् ।

विगतका केही वर्षहरूमा नेपालमा भएका धेरै घटनाहरूले एउटा ठूलो प्रश्न उठाएका छन्- के देशभित्र भएका सबै निर्णय वास्तवमै नेपाली जनताको हितका लागि भइरहेका छन् ? वा केही निर्णयहरू बाह्य शक्ति, विदेशी स्वार्थ र दलाल मानसिकताले चलाइरहेका छन् ?

नेपालको इतिहास हेर्दा विदेशी प्रभाव नयाँ कुरा होइन । पृथ्वीनारायण शाहले नै नेपाललाई ‘दुई ढुंगाबीचको तरुल’ भनेका थिए । उत्तरतिर एउटा विशाल शक्ति, दक्षिणतिर अर्को विशाल शक्ति । यिनको बीचमा रहेको नेपाल सधैं सावधान हुनुपर्ने अवस्था थियो। तर त्यो सावधानी आज कमजोर हुँदै गएको जस्तो देखिन्छ । पहिले विदेशी हस्तक्षेप बाहिरबाट हुन्थ्यो, अहिले त्यो देशभित्रैबाट हुने गरेको छ – राजनीतिक दलभित्र, प्रशासनभित्र, केही सञ्चारमाध्यमभित्र, र कहिलेकाहीँ राष्ट्रवादको नारा लगाउनेहरूको भित्रै पनि ।

सबैभन्दा खतरनाक कुरा के हो भने – विदेशी प्रभाव अब खुला रूपमा होइन, दलालीको रूपमा देखिन्छ । देशको स्वाभिमान बेचेर पद लिने, राष्ट्रिय हितभन्दा बाहिरी शक्तिको हितलाई प्राथमिकता दिने, विदेशी समर्थन पाएपछि आफूलाई शक्तिशाली ठान्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ । केही मानिसहरूलाई लाग्छ, विदेशी शक्तिको साथ पाएपछि उनीहरू जनताभन्दा माथि उठ्छन् । तर इतिहासले देखाएको छ- विदेशीको आडमा उभिएको शक्ति धेरै दिन टिक्दैन ।

नेपालमा धेरैपटक यस्तो भएको छ । जनताको भावनाविरुद्ध निर्णय गर्नेहरू, विदेशी इशारामा चल्नेहरू, राष्ट्रको सम्पत्ति र स्वाभिमानमाथि खेल्नेहरू सुरुमा निकै शक्तिशाली देखिए । उनीहरूका वरिपरि सत्ता थियो, सुरक्षा थियो, प्रचार थियो । तर समय बित्दै जाँदा उनीहरूको वास्तविकता खुल्दै गयो । जनता ढिलो बोल्छन्, तर एकपटक बोलेपछि इतिहास बदलिन्छ ।

आज पनि देशभित्र यही संघर्ष चलिरहेको छ । एउटा पक्षले जनताको नाममा आन्दोलन गर्छ, तर आन्दोलनभित्र हिंसा, आगजनी, तोडफोड र विदेशी स्वार्थ मिसिन्छ । अर्को पक्षले राज्यको नाममा दमन गर्छ, गोली चलाउँछ, आवाज दबाउँछ, र आफूलाई राष्ट्रको रक्षक भन्न खोज्छ । दुवै पक्षको चरमपन्थी व्यवहारले राष्ट्रलाई कमजोर बनाउँछ ।

जनताको नाममा हिंसा गर्नेहरू पनि दोषी हुन् । राज्यको नाममा अत्याचार गर्नेहरू पनि दोषी हुन् । देशभक्ति कहिल्यै आगो, तोडफोड, लुटपाट र अराजकताबाट प्रमाणित हुँदैन । त्यस्तै राज्यप्रतिको निष्ठा पनि नागरिकमाथि गोली चलाएर प्रमाणित हुँदैन । जब आन्दोलन हिंसामा बदलिन्छ, तब राष्ट्र हार्छ । जब राज्य अत्याचारमा बदलिन्छ, तब पनि राष्ट्र हार्छ ।

आज देशले चाहेको कुरा प्रतिशोध होइन, न्याय हो । देशले चाहेको कुरा अन्धो राष्ट्रवाद होइन, स्वाभिमान हो । देशले चाहेको कुरा हिंसा होइन, सत्य हो । यदि नेपाललाई साँच्चै बचाउने हो भने अब एउटा नयाँ राष्ट्रिय चेतना आवश्यक छ, जहाँ कुनै विदेशी शक्तिभन्दा माथि राष्ट्र होस्, कुनै पार्टीभन्दा माथि सत्य होस्, र कुनै नेताभन्दा माथि जनता होस् ।

नेपालको सबैभन्दा ठूलो समस्या यही हो कि यहाँ अपराधलाई राजनीतिक रङ लगाइन्छ । यदि आफ्नो पक्षले हिंसा गर्‍यो भने ‘क्रान्ति’ भनिन्छ, अर्को पक्षले गर्‍यो भने ‘अपराध’ भनिन्छ । यदि आफ्नो मान्छेले भ्रष्टाचार गर्‍यो भने ‘सामान्य गल्ती’ भनिन्छ, अर्कोले गर्‍यो भने ‘देशद्रोह’ भनिन्छ । यही दोहोरो मापदण्डले देशलाई कमजोर बनाएको हो ।

आज जरुरी कुरा के हो भने – देशलाई पार्टीभन्दा माथि राख्ने सोच । नेपाल कुनै दलको सम्पत्ति होइन । नेपाल कुनै नेताको निजी जग्गा होइन । नेपाल ती हजारौं शहीदहरूको सपना हो, ती लाखौं आमाबाबुको आशा हो, जो आफ्नो सन्तान राम्रो भविष्य पाओस् भनेर दुःख गरिरहेका छन् । विदेशमा पसिना बगाइरहेका लाखौं नेपालीहरूको मनमा पनि यही देश छ । उनीहरू शरीरले विदेशमा भए पनि आत्माले नेपालमै छन् । उनीहरूलाई पीडा हुन्छ जब देश अपमानित हुन्छ, जब राष्ट्रिय स्वाभिमान बेचिन्छ, जब देशभक्तिको नाममा ढोंग गरिन्छ ।

आज देशलाई सबैभन्दा बढी खतरा बन्दुकबाट होइन, दलालीबाट छ । किनकि बन्दुक देखिन्छ, तर दलाली देखिँदैन । बन्दुकले एकपटक मार्छ, दलालीले पुस्तौंसम्म राष्ट्रलाई कमजोर बनाउँछ । जब देशका निर्णयहरू जनताको हितभन्दा बाहिरी शक्तिको चाहनाअनुसार हुन थाल्छन्, तब राष्ट्र स्वतन्त्र देखिए पनि वास्तवमा कमजोर भइसकेको हुन्छ।

विदेशी स्वार्थको दलाली गर्नेहरू सधैं एउटा कुरा बिर्सन्छन्- जनता केही समय चुप लाग्न सक्छन्, तर सधैंका लागि चुप लाग्दैनन् । नेपाली जनता धेरै सहनशील छन्, तर जब उनीहरूलाई लाग्छ कि देशमाथि खेल भइरहेको छ, तब उनीहरू उठ्छन् । नेपालको इतिहासमा धेरै शक्तिशाली शासन, धेरै ठूला नेता र धेरै बाह्य प्रभावहरू जनताको शक्तिसामु टिक्न सकेनन् ।

तर देशलाई बचाउन केवल आक्रोश पर्याप्त हुँदैन । राष्ट्रलाई जोगाउन विवेक चाहिन्छ । देशभक्ति नाराले होइन, व्यवहारले प्रमाणित हुन्छ । यदि कसैले साँच्चै देशको माया गर्छ भने उसले सत्यको पक्षमा उभिनुपर्छ – आफ्नो पक्षको मान्छे दोषी भए पनि। उसले न्यायको पक्षमा उभिनुपर्छ – राज्यले गल्ती गरे पनि, आन्दोलनकारीले गल्ती गरे पनि । उसले विदेशी हस्तक्षेपको विरोध गर्नुपर्छ, तर त्यही नाममा देशभित्रको हिंसा र अन्यायलाई समर्थन गर्नु हुँदैन ।

नेपाल देवभूमि हो । यहाँ माटोको आफ्नै आत्मा छ । यो देशलाई बेच्न खोज्नेहरू, विदेशी स्वार्थको दलाली गर्नेहरू, जनताको नाममा हिंसा गर्नेहरू र राज्यको नाममा अत्याचार गर्नेहरू सबैलाई समयले एक दिन जवाफ दिन्छ। असत्य केही समयका लागि शक्तिशाली देखिन सक्छ, तर अन्तिम जित सत्यकै हुन्छ।

आज देशले चाहेको कुरा प्रतिशोध होइन, न्याय हो । देशले चाहेको कुरा अन्धो राष्ट्रवाद होइन, स्वाभिमान हो । देशले चाहेको कुरा हिंसा होइन, सत्य हो । यदि नेपाललाई साँच्चै बचाउने हो भने अब एउटा नयाँ राष्ट्रिय चेतना आवश्यक छ, जहाँ कुनै विदेशी शक्तिभन्दा माथि राष्ट्र होस्, कुनै पार्टीभन्दा माथि सत्य होस्, र कुनै नेताभन्दा माथि जनता होस् ।

किनकि अन्ततः यो देवभूमि हो। यहाँ असत्य धेरै दिन टिक्दैन।