मानव समाजको विकासक्रममा निर्माण भएका विभिन्न संस्कृतिहरूमध्ये हिन्दू समुदायले सांस्कृतिक एवम् धार्मिक दृष्टिकोणले मनाउने पर्वमध्ये ‘होली’ एक हो । नेपालमा पनि होलीलाई विभिन्न क्षेत्रका हिन्दू धर्मावलम्बी तथा त्यो संस्कृतिसँग नजिक रूपमा रही सम्बन्ध निर्माण गरेको अन्य समुदाय पनि होली तद्नुरूप मनाउने गर्छन् । पछिल्ला केही वर्षमा नेपालका विभिन्न ठाउँमा मनाइने होलीमा भारतीय चलचित्रको प्रभाव प्रस्ट देखिन्छ । होली निःसन्देह वर्षमा आपसी रिस, राग र द्वेषलाई समाप्त पार्दै एक–अर्कोसँग अङ्कमाल गरी विभिन्न रंगको पर्व होलीमा रंग, अबिर लगाई सद्भावको साटासाट गरिन्छ ।
नेपालमा होली पर्व दुई दिनसम्म महत्वका साथ मनाउने गरिन्छ । पहाडी जिल्लामा अघिल्लो दिन र तराईमा भोलिपल्ट यो पर्व धुमधामका साथ मनाइन्छ । होलीलाई तराई–मधेसमा ‘फगुवा’ भन्ने गरिन्छ । आफन्त, इष्टमित्र, साथीभाइबीच अबिरको टीका लगाएर एक–अर्काबीच सुखद पलहरू साटासाटा गर्ने र वर्षैभरि शुभ होस् भनी शुभकामनाका शब्दहरू आदानप्रदान गर्ने दिनका रूपमा चिनिने यस पर्वको विशिष्ट महत्व र सन्देश रहेको छ । होलीको महत्व र सन्देशलाई नजिकबाट नियाल्दा यस पर्वमा आफन्त, इष्टमित्र, साथीभाइहरूले मीठो, चोखो खाएर पनि एक–अर्कामा खुसियाली साटासाट गरेको हामीले देख्दै र भोग्दै आएका छौँ । यी सबै विषयलाई हेर्दा होली पर्वको महत्व धेरै छ । यसबाट हामीले धेरै कुरा सिक्न सक्दछौँ । तर, केही समययता होलीपर्व विकृतिका रूपमा देखापरेको छ ।
होली पर्वलाई एकातिर महिलाको संवेदनशील अङ्ग छोएर आनन्द लिने दिनका रूपमा विकसित गरिएको छ भने अर्कोतर्फ जथाभावी लोला हान्ने, मोसो दल्ने, रंग छ्यापिदिने र नशालु पदार्थ सेवन गरी आनन्द लिने दिनका रूपमा पनि यसलाई प्रयोग गर्ने जमात बढ्दै गएको छ जुन हामीले गएको वर्षहरूमा देखेका छौँ । यस वर्ष पनि यो कुरा पूर्ण रूपले हट्छ भन्नेमा हामी ढुक्क छैनौँ । यही रवैयाबाट होली पर्वलाई प्रयोग गर्नेहरूको जमात बढ्दै गयो भने भविष्यमा राज्यले नै कडा रूपमा यसलाई बन्देज लगाउनेसम्मको कार्य गर्न बाध्य हुनेछ भन्नेमा शङ्का छैन ।
सबैजसो पर्वका राम्रा सन्देश र उद्देश्य रहेका हुन्छन् । तर, समाजमा हामीले नै यसलाई विकृत बनाउने काम गरिरहेका छौँ । होलीको सन्दर्भमा पनि यदि हामीले यसमा बढ्दै गएका विकृतिहरू रोक्ने सन्दर्भमा ध्यान दिएनौँ भने यसको नकारात्मक दुष्परिणाम हामी सबैले भोग्नुपर्ने हुन्छ ।
यतिबेलाको समय सङ्क्रमणकालीन छ । यस्तो अवस्थामा हरेक कार्यबाट समाजमा हिंसा, अन्याय, अत्याचार हुने सामाजिक सद्भावमा गम्भीर असर पुग्ने कामहरू बढी हुने गर्दछन् । त्यसैले होलीका नाममा पनि यी कार्यहरू नहुन् भनेर सजगता अपनाउनु वेश हुन्छ । होली पर्व सद्भाव र भ्रातृत्वको मियो हो । समाजमा बढ्दै गएको अपराध मानसिकताले पनि होली पर्वलाई विकृतियुक्त बनाउने सन्दर्भमा भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ । सभ्य समाज निर्माणका लागि पनि आपराधिक मानसिकता र प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित पार्ने काममा सबै लाग्नु जरुरी छ । होली पर्वलाई मर्यादित रूपमा सबैले मनाउने वातावरण निर्माण गर्ने काम सबैको हो । होली पर्वलाई विकृत हुनबाट रोक्न हरेक जिल्ला र स्थानीयस्तरमा पनि विशेष तयारी र सजगता अपनाउँदै सचेतनाको पाटोलाई खरो ढङ्गबाट अगाडि बढाउन जरुरी छ । आफ्नो सभ्यता र संस्कृतिलाई संरक्षण गर्दै आगामी दिनमा होली पर्वलाई मर्यादित पर्वको रूपमा चिनाउन आवश्यक छ ।