✍ सरोज अर्याल

राष्ट्र केवल भूगोलले मात्र बनेको हुँदैन । राष्ट्रको वास्तविक शक्ति जनताको विवेक, नैतिकता र सामूहिक चेतना हो । तर, जब जनता नै विवेकहीन हुँदै जान्छन् र समाजले आफ्नो नैतिक आधार गुमाउन थाल्छ, तब देशको भविष्य अन्धकारतर्फ धकेलिन थाल्छ । आज नेपाल त्यही कठिन मोडमा उभिएको जस्तो अनुभूति धेरै नागरिकहरूले गरिरहेका छन् ।

एक समय थियो- नेपाललाई आस्था, संस्कार र सहिष्णुताको भूमि भनेर चिनिन्थ्यो । यहाँ धर्मको अर्थ केवल पूजा र संस्कार मात्र होइन, सत्य, न्याय र इमानदारीको जीवनपद्धति पनि थियो । तर अहिले समाजमा बढ्दै गएको स्वार्थ, लोभ र नैतिक पतनले धेरैलाई चिन्तित बनाएको छ ।

राजनीति : सेवा कि सत्ता ?

नेपालको राजनीतिक इतिहास परिवर्तनहरूले भरिएको छ ।
राणा शासनको अन्त्यदेखि लोकतन्त्र, जनआन्दोलन र गणतन्त्रसम्म देशले धेरै संघर्षहरू देख्यो । प्रत्येक आन्दोलनले जनतालाई नयाँ आशा दिएको थियो- अब देश बदलिन्छ, अब न्याय र समृद्धि आउँछ ।

तर समय बित्दै जाँदा धेरै नागरिकहरू निराश देखिन्छन् ।
किनकि, परिवर्तनपछि पनि धेरै समस्याहरू उस्तै छन् ।

आज जनतामा एउटा प्रश्न बारम्बार उठ्छ-
राजनीति जनताको सेवा हो कि केवल सत्ता प्राप्त गर्ने माध्यम ?

जब राजनीति सिद्धान्तभन्दा सत्ता र स्वार्थको खेल बन्न थाल्छ, तब समाजमा पनि गलत सन्देश फैलिन्छ ।
जनताले देख्छन्-
झूट बोल्नेहरू सफल भइरहेका छन्,
भ्रष्टाचारका आरोप लागेका मानिसहरू पनि शक्तिशाली भइरहेका छन् ।

यस्तो अवस्थामा समाजमा एउटा खतरनाक सोच जन्मिन्छ-
‘सत्य होइन, शक्ति नै सबैभन्दा ठूलो कुरा हो !’

विवेकको संकट

विवेक भनेको सही र गलत छुट्याउने क्षमता हो ।
समाजमा विवेक कमजोर हुँदा मानिसहरू भावना, प्रचार र भीडको प्रभावमा निर्णय गर्न थाल्छन् ।

आज सामाजिक सञ्जाल, राजनीतिक प्रचार र अफवाहहरूले पनि जनमतलाई सजिलै प्रभावित गर्न थालेका छन् ।
कहिलेकाहीँ तथ्यभन्दा भावनात्मक नाराहरू बलियो देखिन्छन् ।

यसले गर्दा नागरिकहरूले गम्भीर प्रश्न सोध्न छोड्छन्-
नेताले के गरे ?
देश कहाँ जाँदैछ ?
हामीले कसलाई समर्थन गरिरहेका छौँ ?

जब नागरिकले प्रश्न सोध्न छोड्छ, त्यहीँबाट लोकतन्त्र कमजोर हुन थाल्छ ।

धर्म हराउनुको वास्तविक अर्थ

धर्म हरायो भन्नुको अर्थ मन्दिर बन्द हुनु होइन ।
धर्म हरायो भन्नुको अर्थ हो-
समाजले सत्य, न्याय र करुणा जस्ता मूल्यहरू बिर्सनु ।

नेपालको परम्परामा धर्म भनेको मानवता र सहअस्तित्वको भावना थियो ।
तर जब समाजमा-
• लोभ बढ्छ
• अन्याय सामान्य बन्न थाल्छ
• शक्तिशालीले नियमभन्दा माथि आफूलाई ठान्छ

त्यसबेला मानिसहरू भन्छन्-
देशले आफ्नो धर्म गुमाउँदैछ ।

युवाहरूको पलायन

आज लाखौँ नेपाली युवाहरू विदेशमा छन् ।
गाउँका घरहरू खाली हुँदै गएका छन् ।

यो केवल आर्थिक समस्या मात्र होइन ।
यो एउटा ठूलो सामाजिक संकेत पनि हो ।

जब युवाहरूले आफ्नै देशमा भविष्य देख्दैनन्, तब राष्ट्रको ऊर्जा कमजोर हुन्छ ।
देश निर्माण गर्ने शक्ति नै बाहिर जान थाल्छ ।

आशा अझै बाँकी छ

तर नेपाल पूर्ण निराशाको अवस्थामा छैन ।
यो देशले इतिहासमा धेरै कठिन समय पार गरेको छ र हरेक पटक नयाँ बाटो खोजेको छ ।

समाधान सुरु हुन्छ नागरिक चेतनाबाट-
• जनताले विवेक प्रयोग गर्नुपर्छ
• भावनाभन्दा तथ्यलाई महत्व दिनुपर्छ
• गलतलाई समर्थन नगर्ने साहस देखाउनुपर्छ

राजनीतिलाई पनि नैतिकता र जिम्मेवारीतर्फ फर्कनुपर्ने आवश्यकता छ ।

अन्तिममा,

नेपालको भविष्य केवल नेताहरूको हातमा छैन ।
यो प्रत्येक नागरिकको विवेकमा निर्भर छ ।

यदि जनता जागे,
यदि समाजले फेरि सत्य र इमानलाई सम्मान गर्न थाल्यो भने,
नेपालले आफ्नो बाटो फेरि भेट्न सक्छ।

किनकि, अन्ततः देशको शक्ति
सेना, सत्ता वा धन होइन-
जनताको चरित्र र विवेक हो ।