पोखरामा पूर्वराजा ज्ञानेन्द्रले घरघरबाट सम्मान पाइरहेका बेला धनगढीमा धेरैजसो मानिस राजाकै चर्चा गरिरहेका थिए । धनगढीमा राजा आउँदा आफूहरूले गरेको स्वागतको सम्झना नगर्ने कमै मानिस भेटिए । ‘धेरै गर्मी थियो, मौसमले साथ नदिँदा–नदिँदै पनि जे गर्न सकियो गर्‍यौँ, जे गर्‍यौँ मनले गर्‍यौँ’ स्थानीयबासी भन्छन् । अचम्म त के भने त्यहाँ कसैले पनि पूर्वराजा भनेर सम्बोधन गरेनन्, सडकदेखि पसल हुँदै होटेलसम्म सबैले ‘राजालाई त पोखरामा गजबकै सम्मान गरे हगि’ भनेर कुराकानी गरेको सुनियो । मुलुकमा गणतन्त्र घोषणा भएको ४ वर्ष भइसक्दा पनि धनगढीका अधिकांश बासिन्दामा भने राजा र राजसंस्थाप्रतिको सम्मान अलिकति पनि घटेको देखिएन । गत हप्ता धनगढीमा रहँदा पूर्वराजाको भ्रमणका विविध प्रसङ्ग स्थानीयवासीले सुनाए, त्यसमध्ये एउटा थियो राजाको स्वागतका लागि स्थानीय कैलाश जैनले तयार गरेको फूलको माला । राजाको धनगढी भ्रमण तय हुनासाथ जैनले स्वागतका लागि लखनउमा माला अर्डर गरेछन् । उहाँ काठमाडांैबाट धनगढी पुग्नु एक दिनअघि माला लखनउबाट धनगढी आइपुगेछ पनि । करिब २४ हजार रुपैयाँबराबरको अत्यन्त आकर्षक उक्त मालालाई बडो जतनसँग साथ राखिनु स्वाभाविक थियो । स्थानीय रुबस होटल (जहाँ उहाँ बस्नुभएको थियो) मा स्वागत गर्ने क्रममा सो माला पहिराउने सोच कैलाशको थियो तर भीड यति बाक्लो भइदियो कि त्यो माला लगाइदिने अवसर नै मिलेन । माला देख्नेहरू अहिले पनि राजाको गलामा पार्न नसकेकोमा खिन्न हुन्छन् । राजा बसुन्जेल रुबस होटेलको रौनक नै अलग थियो । ‘हामीलाई त त्यतिबेला यो मुलुकमा राजसंस्था छैन भन्ने अनुभूति नै भएन,’ त्यहाँका कर्मचारी भन्छन् । बाहिरका मानिस जाँदा अहिले पनि रुबसलाई राजा बसेको होटेल भनेर स्थानीय मानिसहरू गौरवका साथ चिनाउँदारहेछन् । होटलमा बस्न आउने कतिले त सोध्छन् पनि ‘राजा बसेको कोठा कुन हो ?’ लुम्ले कृषि केन्द्रको अतिथि गृहका विभिन्न कोठाहरूमध्ये कुनै बेला बेलायतकी महारानी आएर बसेको कोठाको ‘इज्जत’ नै बेग्लै छ । अहिले पनि कुनै विशिष्ट पाहुना पुग्दा त्यो कोठा उपलब्ध गराएर सम्मान गरिन्छ । हामीकहाँ गणतन्त्र घोषणा गरेर राजा र राजसंस्थालाई पूर्व बनाइसक्दा पनि सर्वसाधारणले दिने सम्मानमा भने कुनै कमी आएको देखिँदैन ।
सुदूरपश्चिमको क्षेत्रीय सदरमुकाम धनगढी प्रतिदिन सुविधासम्पन्न बन्दै गएको छ । कुनै बेला गतिलो होटल पाउन मुस्किल पर्ने ठाउँमा अहिले डिभोटी, रुबसजस्ता ठूला होटलहरू सञ्चालनमा छन् । हप्तामा एक वा दुईपल्ट हवाईजहाज जाने सो ठाउँमा अहिले दिनमा दुईवटा जहाज जान्छन् । अब यो स्थानमा पर्यटकलाई कसरी तान्ने भन्ने ध्याउन्नमा स्थानीय जुटेका देखिन्छन् । सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरूका लागि मुख्य बजार रहँदै आएको धनगढीमा मिडियाको विकास पनि त्यत्तिकै भएको छ । त्यहाँ अहिले १५ वटा पत्रिका र १० वटा एफएम सञ्चालनमा छन् । सञ्चारमाध्यमलाई व्यावसायीकरणतर्फ उन्मुख गर्न धनगढीका पत्रकार दिनरात लागिपरेका छन् । सञ्चारमाध्यमको बिकाससँगै महिला पत्रकारको सङ्ख्या पनि बढ्दै गएको छ । त्यहाँकी सक्रिय महिला पत्रकार लोगसरी कुँवर केही समयको काठमाडौं बसाइपछि पुन: आफ्नो ठाउँ फर्किएर पत्रिका चलाइरहेकी छन् । उनको धनगढी पुनरागमनलाई अन्य महिला पत्रकारले प्रेरणाका रूपमा लिएका छन्, किनभने लोगसरी अब त्यहाँ ‘सिनियर’ महिला पत्रकार हुन् र जे गरिरहेकी छिन् आफ्नो मिहिनेतले गरिरहेकी छिन् । योभन्दा अघिल्लोपल्ट धनगढी गएको बेला सुदूर सन्देश दैनिक पत्रिकाको कार्यालयमा पुग्दा अचम्मै लागेको थियो । उक्त पत्रिकाका सम्पादक हेमन्त पौडेल रेडियो पनि सञ्चालनको तयारीमा थिए । सीसी क्यामेरासहितको उनको कार्यकक्ष हेर्दा मोफसलको पत्रिकाको कार्यालयको नभएर सुविधासम्पन्न मिडिया हाउसको सम्पादकको कार्यकक्षको छनक दिइरहेको थियो । आफ्नै दु:ख र मिहिनेतले अघि बढेका कारण धनगढीका पत्रकारको इज्जत नै फरक छ । राष्ट्रियताप्रतिको सजगता पनि धनगढीवासीमा त्यत्तिकै छ, अखण्ड सुदूरपश्चिमको आन्दोलन त्यसै सफल भएको होइन रहेछ ।
यसपटकको भ्रमणमा धनगढीबाट नेपालगञ्ज पुग्दा अर्को अनौठो कुरा देखियो । सीमाक्षेत्र आसपासबाट निस्कने पत्रिकाहरूमा प्राय: प्रहरीको विरोधमा समाचारहरू देखिन्छन् तर नेपालगञ्जमा त हाल त्यहाँ कार्यरत एसपी विक्रमसिंह थापाले बाँकेमा शान्तिसुरक्षा कायम राख्न गरेको प्रयासको प्रशंसा गर्दै सम्पादकीय नै लेखेको पाइयो । दैनिक नेपालगञ्ज, सद्भाव, कालपृष्ठलगायतका पत्रपत्रिकामा एसपी थापाका बारेमा लेखिएका सामग्रीले पत्रकारहरू प्रहरी प्रशासनको खेदो गर्छन् भन्ने भनाइलाई गलत साबित गर्दै पत्रकारहरू कसैले राम्रो काम गरे त्यसको सार्वजनिक रूपले प्रशंसा गर्छन् भन्ने मान्यता स्थापित गरिरहेको थियो । बाँकेका सर्वसाधारणबीच मात्र नभएर सीमापारि पनि एसपी विक्रमको त्यत्तिकै चर्चा रहेछ । भारतीय पत्रिकाहरूले समेत त्यस्तो साहसी र भ्रष्टाचारबाट टाढा रहने प्रहरी अधिकृत त भारतलाई खाँचो छ भनेर लेखेका रहेछन् । बाँकेमा नागरिक तहबाट उनलाई गरिएको सम्मानलाई त्यहाँका मिडियाले सही काम भनी उल्लेख गरेका थिए । ‘प्रहरी प्रमुखको सम्मान र बाँकेको सुरक्षा’ शीर्षकमा दैनिक सद्भावको सम्पादकीयको यो हरफ यहाँ जस्ताको तस्तै उल्लेख छ, ‘बाँकेका नागरिकहरू दुई वर्षअघि यो जिल्लामा रहेको असुरक्षा, भय, तस्करी र भूमिगत समूहको आतङ्क अहिले सम्झन चाहँदैनन् । यहाँका आमनागरिक, उद्योगी–व्यापारी, कर्मचारीलगायत सबैका लागि त्यो समय निकै कष्टकर थियो । मानिसहरू रातमा हिँड्न डराउँथे, २४सै घन्टा सेवा दिन खुलेका बैंकहरू साँझ नपर्दै बन्द हुन्थे । उद्योगी–व्यवसायीहरू घरदेखि बाहिर जान डराउँथे भने अपरिचित नम्बरबाट आएका फोनहरू उठाउँदैनथे । गाविससचिवहरू असुरक्षाकै कारण गाउँ जान सकेका थिएनन् । अभिभावकहरू आफ्ना छोराछोरी स्कुलबाट नफर्किउन्जेलसम्म चिन्तामा बसिरहन्थे । तर, अहिले त्यो अवस्था फेरिएको छ । ती सबै कुरा बाँकेबासीका लागि सपनाजस्तै भएका छन् र सुरक्षित महसुस गरिरहेका छन् । यो सबै जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाँकेका एसपी विक्रमसिंह थापा आएयता भएको हो । उनले जिल्लाका भूमिगत समूहलाई निस्तेज मात्र पारेका छैनन्, जिल्लामा प्रहरीप्रति रहेको नकारात्मक सोचाइलाई पनि फेरिदिएका छन् ।’ पत्रपत्रिकामा प्रकाशित यस्ता सामग्रीले राम्रो कामको राम्र्रै परिणामलाई इङ्गित गर्छन् । दैनिक नेपालगञ्जका सम्पादक तथा नेपाल पत्रकार महासङ्घ बाँकेका पूर्वअध्यक्ष झलक गैरेले यस पङ्क्तिकारसँग भने, ‘प्रहरी भनेको जनताको सुरक्षाका लागि हो भन्ने कुरा अहिले महसुस गर्न पाइएको छ ।’ पदमा रहेको एउटा व्यक्तिले इमानदारीपूर्वक आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न खोज्यो भने कति ठूलो फरक पार्दोरहेछ भन्ने कुराको उदाहरणका रूपमा यसलाई लिन सकिन्छ । आखिर गरेदेखि नहुने के रहेछ र ?