समाजमा एकता भए असम्भवलाई पनि सम्भव बनाउन सकिने दह्रिलो उदाहरण अर्घाखाँची जिल्लाका सिमलपानीवासीले प्रमाणित गरेका छन् । सन्धिखर्क सदरमुकामदेखि करिब ६० किलोमिटर सडकको यात्रामा पुग्न सकिने सो गाविसको वडा नं. १, मुन्द्रेका बासिन्दाले सीमित बजेट र घरेलु औजारको प्रयोगद्वारा आफ्नो बस्तीमा सिँचाइ–पानी पु-याउन सफल भएका हुन् । गाविसबाट प्राप्त जम्मा रु. ४ लाख र बाँकी स्थानीयकै श्रमदानद्वारा मुन्द्रेवास सिँचाइ योजना सम्पन्न भएको बुझिएको छ । आपसी एकता र अदम्य उत्साहका कारण लामो समयदेखि अन्योलमा रहेको सो योजना सफल बनेको र करिब एक सय पचास रोपनी जमिनलाई सिँचाइ सुविधा पु-याएको खुसियाली मुन्द्रेवास सिँचाइ योजनाका अध्यक्ष लोकनाथ खनाल आफ्ना अभिव्यक्तिमार्फत प्रकट गर्छन् ।
मुख्य बाँधदेखि करिब एक किलोमिटर लम्बाइ रहेको मुन्द्रेवास योजनामा दुई सय मिटरभन्दा बढी दूरी अत्यन्तै जोखिमपूर्ण रहेको छ । माथितिर आँखाले देख्नेजति पहाड र तलतिर उर्लिरहेको खोलाको कोखमा रहेको खतरनाक चट्टान पनि स्थानीयको साहस र जाँगरका सामु सामान्य बन्न पुग्यो । घरेलु औजारको प्रयोगद्वारा सुरुङ खनेर जमिनमा पानी पु-याएको यथार्थ त्यहाँको भौगोलिक बनावट हेर्दा अविश्वसनीय प्रतीत हुन्छ । मुन्द्रेवासीलाई गहिरिएर बुझेका जिल्ला प्राविधिक कार्यालय अर्घाखाँचीका सवइन्जिनियर हरि बोहराका अनुसार असम्भवलाई सम्भव बनाउँदै मुन्द्रेवासीले आधुनिक प्रविधिलाई नै चुनौती दिएका छन् । जिल्लाको विकट गाविसका रूपमा परिचित सिमलपानीका विकास–निर्माणका बजेट र योजना सदरमुकाममा रहेका सरकारी कागजातमा मात्र सम्पन्न हुने गरेका कारण स्थानीयवासीले सास्ती खेप्नुपरेको सन्दर्भ यहाँनेर स्मरण गर्नुपर्ने हुन्छ । मुन्द्रेवास सिँचाइ योजनाको अलावा सोही गाउँआसपासको पावरा सिँचाइ योजनाद्वारा करिब सय घरधुरी र विक्रमसोता सिँचाइ योजनाद्वारा करिब तीन सय घरधुरी स्थानीय कृषकका जमिनमा सिँचाइ सुविधा उपलब्ध भएको छ ।
दुःखको कुरा के छ भने यसरी निर्माण गरिएका सिँचाइ योजनाहरूको मूल बाँधमा राज्यबाट पटक्कै ध्यान नदिइएको कारण सामान्य वर्षात्मा पनि बाँध भत्काउने गरेको छ । सिमलपानी–१ को वाँणगंगा खोलामा रहेका तीनवटै सिँचाइ बाँधको उपयुक्त व्यवस्थापन गर्ने कार्यमा उपल्लो निकायको ध्यान पुग्न सके कृषि पेसाबाटै सम्बन्धित सबैले सम्पूर्ण पारिवारिक गर्जो टार्न सक्ने स्थानीय वीरबहादुर खाम्चाली बताउँछन् । वाँणगंगा खोला नितान्त चुरे क्षेत्रमा पर्ने कारण राज्य पक्षबाट ढुङ्गा, बालुवा तथा गिटी निकासीका लागि अनुमतिपत्र प्रदान गरिनु विडम्बनाको रूपमा लिन सकिन्छ । सो कार्यले पावरा, हरियाली काउले, वाँणगंगा, बुद्ध, केरेनी सामुदायिक वनलगायतलाई भविष्यमा असर पु-याउने पीडा स्थानीय समाजसेवी भीमबहादुर बुढामगर पोख्दछन् । वाँणगंगाको ढुङ्गा, बालुवा र गिटी निकासीका लागि अड्चन खडा नगरिदिए गाउँमा विकासको मूल फुटाउने आश्वासन दिएका स्थानीय विकास अधिकारी हरिप्रसाद ज्ञवालीले हालका दिनमा पर्केर नहेरेको र निकासी कार्य आफूखुसी भइरहेको पनि बुझिएको छ । सिटामोलका लागि स्वास्थ्यचौकी पुग्न पाँच घन्टा पैदल हिँड्नुपर्ने स्थानीयवासी टेलिफोन सेवाबाट समेत वञ्चित रहेको युवराज दर्लामीको गुनासो छ । अनेक समस्याले ग्रसित सिमलपानी गाविसका साधन–स्रोतको रक्षा र स्थानीयवासीको हितका लागि उपल्लो निकायले बेलैमा ध्यान दिनु आवश्यक देखिएको छ ।