अहिलेका प्रदर्शनकारीहरू प्रतिकूल अवस्थामा आन्दोलनकारी हुन सक्छन् कि सक्दैनन् र आन्दोलनको ज्वारभाट थेग्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने कुराको प्रक्षेपण गर्दै भोलिका उक्त आन्दोलनहरूलाई नेतृत्व गर्न सक्ने नेतृत्वगण सडकमा पोखिन सक्छन् कि सक्दैनन् र सडकका माध्यमबाट मानिसका आम चासा र गुनासाहरुलाई बोक्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने आजको यक्ष प्रश्न हो।
✍ रोशन खतिवडा
सर्वप्रथम राजा ज्ञानेन्द्रलाई सम्बोधन ‘राजा ज्ञानेन्द्र’ भनेर गरेँ । यति भनेपछि पंक्तिकार त राजावादी रहेछ अनि मरेको भूत ब्युँताउन प्रयत्नरत एक मनुवा रहेछ भनेर शुरुमै कतिले ‘राजावादी’को बिल्ला भिराउन भ्याइसके होलान् । पंक्तिकार न राजावादी न राजाविरोधि हो । पंक्तिकारको एउटा अटल विश्वास छ कि राजा कहिल्यै ‘पूर्वराजा’ हुँदैनन् । जसले पूर्वराजाको रूपमा राजा ज्ञानेन्द्रलाई सम्बोधन गर्छन् ती अबुझ हुन् या त ढोँगी !
अमुक वंशका प्रथम राजा वा अन्तिम राजा हुन्छन् तर पूर्वराजा कतै हुँदैनन्। प्राकृतिक रुपमा जन्मिएको सम्बन्ध पुस्तान्तरित पदवी कहिले ‘पूर्व’ हुँदैन जसरी माता कहिल्यै पूर्वमाता हुँदैनन्, पिता कहिल्यै पूर्वपिता हुँदैनन् । समय परिस्थिति र मनस्थितिले भावनामा परिवर्तन भने अवश्य ल्याउन सक्छ जस्तो कि अमुक कारणले मातापिता वा कसैप्रति सम्मानभाव थपघट भएको अनुभूति हुन सक्छ। ठिक त्यसरी नै राजा भनेको एक पदवी हो जसउपर सम्मान वा स्नेहको उतारचढाव भने अवश्य हुन सक्छ। त्यसैले राजा ज्ञानेन्द्र सधैँ राजा नै हो । कसैलाई उनी मन पर्न नपर्न सक्छ तर उनको प्राकृतिक वंश पदवी पूर्व वा वर्तमान हुँदैन ।
यति भूमिका बाँधिसके पछि पंक्तिकारलाई राजावादीको ताज पहिराउनु वान्छनीय नहोला । अब विषय प्रवेश गरौँ । प्रजातन्त्र दिवसको अवसरमा गत फागुन ७ गते पोखरामा राजा ज्ञानेन्द्रले सम्भवतः पहिलोपटक खुला र औपचारिक रूपमा आम नेपाली सर्वसाधारणलाई आफूलाई साथ दिन आग्रह गरे । समग्रमा राष्ट्र संकटग्रस्त भएको आम जनतामा नैरश्यताले सिमा नाघेको, युवाको देश छोड्ने लर्कोले देशको अस्तित्वमा चुनौती थपेको र तथाकथित परिवर्तन आम सर्वसाधारणले अनुभूति गर्न नसकेको बरु उक्त परिवर्तनले राष्ट्रको पहिचानमा नै संकट उत्पन्न गराउँदै गरेको अवस्थालाई औल्याउँदै आफूलाई साथ दिन आम देशवासीलाई अपिल गरे। नेपालको मौलिक परम्परा, संस्कृति मासिँदै गएकोप्रति राजाले पहिले पनि चिन्ताचासो व्यक्त गर्दै आएकै थिए । राजाले पहिले पहिले दशैँ तिहार वा नयाँ वर्षको अवसरमा नागार्जुनको खोपीबाट दिँदै आएका शुभकामना सन्देशले त थर्किने गणतन्त्र अहिले आएर आफूलाई साथ दिन सर्वसाधारण जनतालाई सोझै अपिल सम्बोधन गरेपछि उक्त गणतन्त्रको जरा त हल्लिने नै भयो ।
यदि गणतन्त्रले राजाको अपिलमा उल्लेखित मुद्दाहरूलाई सम्बोधन गरेको भए वा अझ भनौँ जुन धरातलमा टेकेर गणतन्त्रको घोषणा गरिएको थियो उक्त धरातलको औचित्य गणतन्त्रका पहरेदारहरूले पुष्टि गर्न सकेको भए आज राजतन्त्र उन्मूलनको घोषणा भएको झन्डै दुई दशकको संघारमा राजतन्त्र पुनर्स्थापनाको मसिनो सुसेली चर्को ढ्यांग्रो बन्दै जाँदैन थियो ।
हिजो राजा स्वयंले आफ्नो भूमिका स्पष्ट पार्न नसक्दा र जनता उपर राजसंस्थाप्रतिको औचित्यतामा विश्वास दिलाउन नसक्दा राजतन्त्र जोगिएन । तर आज केवल राजा र राजतन्त्रलाई गाली गरेर दरिलो पार्न खोज्ने गणतन्त्रको जरा हल्लाउनमा पनि तिनै गणतन्त्रका सारथीहरूको अकर्मण्यता मुख्य कारक बनेको छ । यदि गणतन्त्ररूपी वृक्षको फल आम जनताले कुनै पनि रूपमा रसस्वादन गर्न पाएको भए सो वृक्षको हिफाजत स्वयं जनताले नै गर्ने थिए न कि सो वृक्ष लक्षित तारोमा साथ दिने थिए ।
खासमा गणतन्त्ररूपी वृक्षको जरा हल्लिन थालेको यसको स्थापनाकालदेखि नै हो भन्दा अत्युक्ति नहोला। परिवर्तनका नाममा भएका भत्ता मज्जाकहरुले शिशुकालदेखि नै गणतन्त्रको जरामा किरा लाग्न सुरु भइसकेको थियो ।
सडकमा बाक्लिँदै गरेको जनसहभागिता भोलिको अर्को परिवर्तनको संवाहक हुन् वा केवल राजाका समर्थक एवं शुभेच्छुकहरु र राजावादी पार्टीका मुठीभर कार्यकर्ता मात्र हुन् – यो दोसाँधमै छ । यो दोसाँधलाई नजरन्दाज गर्ने, भिडलाई भड्काउने वा उद्वेलित पार्ने र आम जनताका वास्तविक चासा र गुनासालाई तत्काल सम्बोधनको रोडम्याप तयार नहुने हो भने आजको सडकको दोसाँध भोलिको अर्को परिवर्तनको पानीढलो बन्ने पक्का छ।
साधन स्रोत उपरको कार्यकर्ताको रजाई, परिवारवादको निकृष्ट प्रदर्शन, भोलि नआउने शैलीको लुटतन्त्र, अर्थतन्त्रले धान्न नसक्ने तह र आकारको संघीयताको प्रयोग, जनताको मुखमा माडको साटो जनप्रतिनिधिका नाममा चिल्ला गाडी र नव वासस्थानहरूको उपर ध्यान, युवालाई देशमा स्वरोजगारको वातावरण सिर्जनाको सट्टा युवा बेच्न भएका निर्लज्ज तछाडमछाड, राजनेता भनिएकाहरूको चटके शैलीका उखान टुक्का र एक आपसविरुद्धका टिठलाग्दा सुनिने आरोप प्रत्यारोप, विकराल बन्दै गएको भ्रष्टाचारका बढ्दा प्रकरण र हरेकजसो प्रकरण नीतिगत ढाकछोपका प्रयत्न, आम सर्वसाधारणको जीवनस्तरमा छुन नसकेको ठोस परिवर्तन, राष्ट्रको अस्तित्व संकटमा आउन सक्ने सन्धी सम्झौता कार्यान्वयन गराउने हठात् प्रयत्न र प्रपञ्च लगायत मौलिक एवं सनातन धर्म संस्कृति र परम्पराउपर हमला बोलिँदा मुकदर्शक अझ कतिपय अवसरमा त्यस्ता हमलाका साधक बनेका तथाकथित नेताका चित्र र चरित्र उपरको बेमेलले आम जनमानसमा हरेक टोल र गल्लीमा एक एक छोटे राजाहरू हुनुभन्दा नारायणहिटीमा भएका एक राजाप्रति गर्भ र आस्था रहने विश्वासको पुनर्जागरणको संकेतहरू सडकमा छचल्किन थालेको छ ।
सडकमा बाक्लिँदै गरेको उक्त जनसहभागिता भोलिको अर्को परिवर्तनको संवाहक हुन् वा केवल राजाका समर्थक एवं शुभेच्छुकहरु र राजावादी पार्टीका मुठीभर कार्यकर्ता मात्र हुन् – यो दोसाँधमै छ । यो दोसाँधलाई नजरन्दाज गर्ने, भिडलाई भड्काउने वा उद्वेलित पार्ने र आम जनताका वास्तविक चासा र गुनासालाई तत्काल सम्बोधनको रोडम्याप तयार नहुने हो भने आजको सडकको दोसाँध भोलिको अर्को परिवर्तनको पानीढलो बन्ने पक्का छ। एकाथरी जनता सडकमा पोखिँदैछन् भने अर्काथरी जनता घरै बस्ने वा सडकको होस्टेमा हैसे थप्ने भन्ने निर्णयको पूर्व सन्ध्यामा छन् ।
आज डलरले बेरोजगार युवा सडकमा उतार्ने ढिकुटीसमेत सङ्कटमा परेको परिवेशमा सडकमा देखिने भिड धेरै हदसम्म विषयउद्वेलित मानिसमात्र हुन । साथै हिजो आमूल परिवर्तनका संवाहक बनेका कतिपय नेताहरु समेत ल्याइएको परिवर्तनको विरोधमा बेलाबखत म्याउ गर्दै हिँडेको परिवेशमा हिजो परिवर्तन र गणतन्त्रका नारा लगाएका आम जनतालाई समेत कसरी आफ्नो कित्तामा उभ्याउने भन्ने कठिन चुनौतीलाई सार्थकतामा बदल्न सक्ने ल्याकत राख्नुपर्छ राजाले किनकि गणतन्त्र ल्याउन रगत बगाएका भुइँमान्छेहरू नै सायद गणतन्त्रको छाताको छायाँको सबैभन्दा पर पारिेए।
आम जनतालाई अपिल गर्दैगर्दा समस्याका चाङ मात्र नदेखाएर समाधानका सम्भावित उपायहरू समेत कुनै न कुनै रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्नुपर्छ राजाले। राजाको अपिलले उद्वेलित सर्वसाधारण सडकमा आउँदै गर्दा त्यसपछिको सम्भावित दृश्य उपर दृष्टिगोचर गराउन सक्नुपर्छ। साँच्चिकै आन्दोलनको आह्वान गर्दै गरेको भए आन्दोलनपश्चातको शासन शैली, दलहरूसँगको सहकार्यको रूपरेखा, देश पुनः द्वन्द्वमा जान सक्ने सम्भावना न्यूनीकरणको अवधारणा, मित्र राष्ट्रहरूसँगको सम्बन्धमा पर्न सक्ने असर व्यवस्थापनका गृहकार्य र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जनताको इच्छा चाहना अनुकूलको प्रजातान्त्रिक व्यवस्था व्यवस्थापनको रोडम्याप (ढाँचा) आदि राजाले स्पष्ट विचार प्रभावित गर्नुपर्छ ताकि भोलि परिवर्तन पछिको नेपालको उत्तरदायित्व बहन गर्न नेपाली जनता तयार रहनेछन् ।
अन्तमा, अहिले सहज परिस्थितिमा सडकमा देखिएको मानव उपस्थिति भोलि प्रतिकूल अवसरमा आन्दोलनकारीमा रूपान्तरित हुन सक्छ या सक्दैन सो उपर विचार पुर्याउन जरुरी छ । अहिलेका प्रदर्शनकारीहरू सो प्रतिकूल अवस्थामा आन्दोलनकारी हुन सक्छन् कि सक्दैनन् र आन्दोलनको ज्वारभाट थेग्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने कुराको प्रक्षेपण गर्दै भोलिका उक्त आन्दोलनहरूलाई नेतृत्व गर्न सक्ने नेतृत्वगण सडकमा पोखिन सक्छन् कि सक्दैनन् र सडकका माध्यमबाट मानिसका आम चासा र गुनासाहरुलाई बोक्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने आजको यक्ष प्रश्न हो।
प्रतिक्रिया