(रवि लामिछानेलाई खुल्लापत्र)

रास्वपा जस्ता नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूको उदयले जनतामा आशा जगाउनु स्वाभाविक हो, तर आशा केवल नाराबाट टिक्दैन । यदि कुनै दलले विविधता र पहिचानलाई केवल चुनावी अंकगणितको रूपमा हेर्छ भने त्यो दीर्घकालीन रूपमा असफल हुने निश्चित छ । विशेषतः राई-लिम्बू जस्ता समुदाय, जसको आफ्नै सांस्कृतिक दर्शन र ऐतिहासिक चेतना बलियो छ, उनीहरूलाई सतही भाषणले प्रभावित गर्न सकिँदैन ।

✍ लाजेहाङ

राजनीतिमा नयाँ हुनु कमजोरी होइन,
तर पुरानो सत्य नचिन्नु भने जोखिम हो ।

माननीय रवि लामिछाने ज्यु,
माफी तपाईंले मागिरहनु पर्ने विषय होइन तर बुझाइ भने सच्याउनै पर्ने विषय हो । किनकि इतिहाससँग माफी मागेर होइन, त्यसलाई ठीकसँग पढेर मात्रै वर्तमानसँग न्याय गर्न सकिन्छ ।

तपाईंको पार्टी जन्मनुअघि नै राई, लिम्बू समुदाय राज्यका संरचनामा पुगिसकेका थिए । राज्य थियो । राज्यसँग सन्धि-सम्झौता थियो । यो कुनै दया, अनुग्रह वा कृपाबाट प्राप्त उपलब्धि होइन, जिउँदो इतिहास हो । यो संघर्ष, क्षमता र प्रतिस्पर्धाबाट कमाएको स्थान हो । राज्यका हरेक तहमा उपस्थिति देखिनु भनेको कसैले दिएको अवसर होइन, आफूले बनाएको स्थान हो । त्यसैले, राई–लिम्बू समुदाय कसैको निगाहमा बाँच्ने समुदाय होइन । आफ्नो अस्तित्व आफैं परिभाषित गर्ने समुदाय हो । तर यहाँ प्रश्न व्यक्ति होइन, दृष्टिकोणको हो ।

तपाईंले यदि राई-लिम्बूलाई नचिनेको हो भने त्यो व्यक्तिगत कमजोरी मात्रै होइन, त्यो राजनीतिक दृष्टिकोणको सीमितता पनि हो । किनकि यो समुदाय कुनै साधारण जनसमूह होइन – यो मुन्धुमी सभ्यताको केन्द्र हो, जसले पहिचान, आत्मसम्मान र सांस्कृतिक स्वायत्तताको दर्शन बोकेको छ । यो भूगोल केवल नक्साको सीमारेखा होइन; यो इतिहास, स्मृति र आत्मसम्मानको जीवित अभिलेख हो ।

नेपालको समकालीन राजनीतिमा केही यस्ता प्रसङ्गहरू उठिरहेका छन्, जसले केवल दलगत बहस मात्र होइन, गहिरो ऐतिहासिक र सांस्कृतिक संवेदनशीलता पनि बोकेका छन् । हालै रास्वपा दलसँग जोडिएर उठेको बहस पनि त्यस्तै एउटा प्रसङ्ग हो – जहाँ प्रश्न केवल माफी वा अभिव्यक्तिको सीमाभन्दा माथि उठेर, पहिचान, इतिहास र आत्मसम्मानसँग गाँसिएको छ ।

राई-लिम्बू समुदायको सन्दर्भमा एउटा कुरा स्पष्ट बुझ्न जरुरी छ- यो समुदाय कुनै पनि राजनीतिक दलको कृपा वा निगाहमा बनेको होइन । नेपालको राज्य संरचना, प्रशासन, सेना, शिक्षा र नीति-निर्माणका विभिन्न तहमा राई-लिम्बू समुदायको उपस्थिति कुनै नयाँ घटना होइन । यो उपस्थिति लामो ऐतिहासिक यात्राको परिणाम हो । जहाँ प्रतिस्पर्धा, संघर्ष र योग्यता मुख्य आधार रहँदै आएका छन् । त्यसैले आजको दिनमा कसैले प्रतिनिधित्व दिलाइदिन्छु भन्ने शैलीमा प्रस्तुत हुनु आफैंमा इतिहासप्रति अन्यायजस्तै देखिन्छ ।

पल्लो किरात, माझ किरात र वल्लो किरात केवल भौगोलिक विभाजन होइनन् यी मुन्धुमी सभ्यताको जीवन्त केन्द्रहरू हुन् । यहाँको संस्कृति, भाषा, परम्परा र दर्शन हजारौं वर्षदेखि विकसित हुँदै आएको मौलिक ज्ञान प्रणाली हो । यो कुनै आयातित पहिचान होइन, न त कुनै राजनीतिक आन्दोलनको उपज मात्र हो । यसैले, यी भूगोल र समुदायलाई बुझ्न नसक्ने वा सतही रूपमा ब्याख्या गर्ने प्रयासले गम्भीर असन्तोष जन्माउनु स्वाभाविक हो ।

समस्या यहीँबाट सुरु हुन्छ – जब आधुनिक राजनीतिक दलहरूले इतिहासलाई आफ्नो सुविधाअनुसार ब्याख्या गर्न खोज्छन् । कुनै पनि नयाँ दल वा नेतृत्वले यदि यो ठान्छ कि उसले मात्रै कुनै समुदायलाई देख्ने वा बुझ्ने काम गरेको छ भने त्यो दृष्टिकोण त्रुटिपूर्ण हुन्छ । राई-लिम्बू समुदायले राज्यसँगको सम्बन्धमा संघर्ष पनि गरेको छ । सहकार्य पनि गरेको छ । र, आफ्नै ढंगले आत्मसम्मान जोगाउँदै आएको छ । त्यसैले उनीहरूलाई राजनीतिक रूपमा नवजागृत गराउने दाबी आफैंमा असंगत देखिन्छ ।

रास्वपा जस्ता नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूको उदयले जनतामा आशा जगाउनु स्वाभाविक हो, तर आशा केवल नाराबाट टिक्दैन । त्यो गहिरो बुझाइ, संवेदनशीलता र ऐतिहासिक सचेतनाबाट बलियो हुन्छ । यदि कुनै दलले विविधता र पहिचानलाई केवल चुनावी अंकगणितको रूपमा हेर्छ भने त्यो दीर्घकालीन रूपमा असफल हुने निश्चित छ । विशेषतः राई-लिम्बू जस्ता समुदाय, जसको आफ्नै सांस्कृतिक दर्शन र ऐतिहासिक चेतना बलियो छ, उनीहरूलाई सतही भाषणले प्रभावित गर्न सकिँदैन ।

यहाँ अर्को महत्वपूर्ण पक्ष पनि छ – ‘आत्मसम्मान’ ! कुनै पनि समुदायले आफ्नो अस्तित्व, इतिहास र योगदानलाई कसैको अनुमतिमा बाँधेर राख्दैन । राई-लिम्बू समुदायले पनि आफ्नो पहिचान आफैं निर्माण गरेको हो, र भविष्यमा पनि प्रतिस्पर्धा गरेर, आफ्नै क्षमताले अगाडि बढ्ने क्षमता राख्छ । यस सन्दर्भमा कसैले अवसर दियो भन्ने भाष्यभन्दा हामी योग्य छौं भन्ने आत्मविश्वास नै वास्तविक शक्ति हो ।

त्यसैले, आज आवश्यक कुरा माफी माग्ने वा न माग्ने बहसभन्दा पनि ठूलो छ । यो हो – ‘सत्य बुझ्ने’ !

कुनै पनि राजनीतिक दलले यदि साँच्चै समावेशी र दीर्घकालीन परिवर्तन चाहन्छ भने उसले इतिहासलाई सम्मान गर्नुपर्छ, स्थानीय सभ्यतालाई बुझ्नुपर्छ, र समुदायहरूको आत्मसम्मानलाई केन्द्रमा राख्नुपर्छ । अन्यथा, त्यो राजनीति केवल क्षणिक लोकप्रियतामा सीमित हुनेछ ।

नयाँ राजनीति भन्नेहरू पुराना सत्य चिन्न नसक्दा,
नयाँपन नै सबैभन्दा ठूलो भ्रम बन्न सक्छ ।
त्यसैले, माननीय ज्यु,
माफी होइन, अध्ययन गर्नुस् ।
सम्बोधन होइन, बुझ्नुस् ।
किनकि इतिहासलाई नचिनेको राजनीति
भविष्यसँग टिक्दैन ।

अन्ततः, प्रश्न राई-लिम्बूको मात्र होइन, यो सम्पूर्ण नेपालको हो । नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक देश हो । यहाँको स्थायित्व र समृद्धि तब मात्र सम्भव हुन्छ, जब प्रत्येक समुदायले आफूलाई सम्मानित र पहिचानसहित देख्न पाउँछ । त्यसका लागि राजनीतिक नेतृत्वले गहिरो अध्ययन, संवेदनशील संवाद र ऐतिहासिक जिम्मेवारीको बोध गर्न आवश्यक छ ।

राई-लिम्बू कसैको छायाँमा बाँच्ने होइनन् उनीहरू आफ्नै उज्यालोमा उभिएका छन् । र, यही सत्य बुझ्न नसक्ने राजनीति कहिल्यै दीर्घकालीन रूपमा सफल हुन सक्दैन ।
धन्यवाद ।