खाडी मुलुक, मलेसिया, कोरिया, जापान, युरोप र अमेरिकामा पसिना बगाइरहेका लाखौं नेपालीहरू पनि नेपाललाई टाढाबाट नियालिरहेका छन् । उनीहरू केवल रेमिट्यान्स पठाउने मेसिन होइनन्स उनीहरू देशको भविष्यप्रति चिन्तित नागरिक हुन् । उनीहरूले पनि गन्ती गरिरहेका छन्- नयाँ नेतृत्वले के फरक गर्‍यो ?

✍ सरोज अर्याल

नेपालको राजनीतिक बहसमा पछिल्ला केही वर्षदेखि एउटा वाक्यांश अत्यन्त लोकप्रिय बनेको छ- ‘३५ वर्षसम्म देशलाई यिनैले बिगारे ।’ नयाँ राजनीतिक शक्तिहरू र तिनका नेताहरूले आफूलाई पुराना दलहरूको विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गर्दै यही भाष्यलाई आफ्नो प्रमुख राजनीतिक अस्त्र बनाएका छन्। विगतका सरकारहरूको कमजोरी, भ्रष्टाचार, कुशासन र विकासको सुस्त गतिलाई औँल्याउँदै उनीहरूले जनतासँग परिवर्तनको वाचा गरे र त्यसकै आधारमा जनमत पनि प्राप्त गरे ।

तर लोकतन्त्रको एउटा मूलभूत सत्य के हो भने, विपक्षमा हुँदा आलोचना गर्न सजिलो हुन्छ, तर सत्तामा पुगेपछि परिणाम दिनुपर्छ । जनताले भाषणभन्दा बढी कामको मूल्याङ्कन गर्न थाल्छन् । त्यसैले आज नयाँ उदाएका माननीयहरू र राजनीतिक शक्तिहरूले पनि बुझ्नुपर्ने समय आएको छ कि अब उनीहरूको पनि परीक्षणकाल सुरु भइसकेको छ ।

विगतको आलोचना मात्र पर्याप्त हुँदैन

कुनै पनि राजनीतिक शक्तिले विगतका कमजोरीहरू उजागर गर्नु स्वाभाविक हो। जनतालाई वास्तविकता जानकारी गराउनु आवश्यक पनि हुन्छ । तर सधैं ‘३५ वर्ष’, ‘पुराना दल’, ‘विगतका शासक’ भनेर मात्र राजनीतिक उत्तरदायित्वबाट उम्किन खोज्नु लोकतान्त्रिक अभ्यासको दृष्टिले उचित मानिँदैन ।

जब जनताले तपाईंलाई मत दिन्छन्, त्यसपछि उनीहरूले तपाईंलाई विगतको आलोचक होइन, वर्तमानको जिम्मेवार शासकका रूपमा हेर्न थाल्छन्। त्यसपछि प्रश्नहरू बदलिन्छन् ।

जनताले सोध्न थाल्छन्-

✦ सुकुम्बासी समस्या समाधान गर्न के गर्नुभयो ?
✦ भूमिहीन नागरिकलाई जग्गा दिलाउन कति प्रगति भयो ?
✦ बेरोजगार युवालाई रोजगारी सिर्जना गर्न के उपलब्धि हासिल भयो ?
✦ वैदेशिक रोजगारीमा जाने बाध्यता कम गर्न के योजना कार्यान्वयन भए ?
✦ भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा कस्तो परिणाम आयो ?
✦ सेवा प्रवाह कति सहज बन्यो ?

यी प्रश्नहरूको उत्तर ‘३५ वर्ष’ भन्ने वाक्यले दिन सक्दैन ।

जनताको घडी अहिलेबाट चल्न थालेको छ

राजनीतिक दलहरू प्रायः चुनाव जितेपछि आफूलाई समय दिन आग्रह गर्छन् । त्यो स्वाभाविक पनि हो । तर जनताको धैर्य अनन्त हुँदैन।

घरबारविहीन सुकुम्बासीहरू वर्षौंदेखि आफ्नो नाममा एउटा सानो घडेरीको प्रतीक्षामा छन् । उनीहरूलाई विगतका सरकारहरूको असफलताको कथा होइन, आफ्नो जीवनमा आएको परिवर्तन चाहिएको छ ।

भूमिहीन किसानहरू आफ्नो श्रम र पसिनाले खेती गरिरहेका छन्, तर स्वामित्वको कागज अझै पाएका छैनन् । उनीहरूलाई राजनीतिक बहसभन्दा व्यावहारिक समाधान आवश्यक छ ।

बेरोजगार युवाहरू हरेक दिन नयाँ आशा र निराशाको बीचमा बाँचिरहेका छन्। विश्वविद्यालयबाट डिग्री लिएर पनि अवसर नपाउँदा उनीहरू विदेश जाने बाध्यता भोगिरहेका छन् ।

खाडी मुलुक, मलेसिया, कोरिया, जापान, युरोप र अमेरिकामा पसिना बगाइरहेका लाखौं नेपालीहरू पनि नेपाललाई टाढाबाट नियालिरहेका छन् । उनीहरू केवल रेमिट्यान्स पठाउने मेसिन होइनन्स उनीहरू देशको भविष्यप्रति चिन्तित नागरिक हुन् । उनीहरूले पनि गन्ती गरिरहेका छन्- नयाँ नेतृत्वले के फरक गर्‍यो ?

बाचापत्र केवल चुनावी कागज होइन

हरेक निर्वाचनमा दलहरूले आकर्षक बाचापत्र सार्वजनिक गर्छन् । रोजगारी, सुशासन, शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार, कृषि र आर्थिक समृद्धिका सपना देखाइन्छन्।

तर लोकतन्त्रमा बाचापत्र केवल प्रचार सामग्री होइन । त्यो जनतासँग गरिएको सार्वजनिक सम्झौता हो ।

जनताले त्यो सम्झौता बिर्सेका छैनन् ।

सामाजिक सञ्जाल, सञ्चारमाध्यम र सार्वजनिक बहसहरूमा अहिले नागरिकहरू नेताहरूका पुराना भाषण र वाचाहरू पुनः निकाल्न थालेका छन् । चुनावअघि दिएका आश्वासन र चुनावपछिका गतिविधिबीच तुलना हुन थालेको छ ।

यसले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ- अब जनताको राजनीतिक चेतना पहिलेभन्दा धेरै परिपक्व भइसकेको छ।

दोषारोपणको राजनीति कति समय चल्छ ?

विश्वका धेरै देशहरूको अनुभवले देखाएको छ कि नयाँ राजनीतिक शक्तिहरू प्रारम्भमा ‘परिवर्तन’को नारासहित लोकप्रिय बन्छन् । तर यदि उनीहरूले शासनमा पुगेर परिणाम दिन सकेनन् भने जनताको समर्थन तीव्र गतिमा घट्न सक्छ ।

जनताले कुनै पनि दललाई अनन्तकालसम्म छुट दिँदैनन् ।

जसरी पुराना दलहरू आफ्ना कमजोरीका कारण आलोचित भए, त्यसरी नै नयाँ दलहरू पनि आफ्ना कामका आधारमा मूल्याङ्कन हुनेछन् । लोकतन्त्रमा कसैले पनि स्थायी रूपमा ‘नयाँ’ वा ‘वैकल्पिक’को विशेषाधिकार पाउँदैन ।

एकपटक जिम्मेवारी लिएपछि सबै दल र नेता एउटै मापदण्डमा नापिन्छन्- परिणाम, पारदर्शिता र उत्तरदायित्व ।

अब भविष्यको खाका प्रस्तुत गर्नुपर्छ

नेपाललाई अहिले आवश्यक परेको कुरा निरन्तर दोषारोपण होइन, स्पष्ट समाधान हो ।

✦ रोजगारी कसरी सिर्जना गर्ने ?
✦ कृषि उत्पादन कसरी बढाउने ?
✦ युवालाई विदेशिनबाट कसरी रोक्ने ?
✦ लगानीको वातावरण कसरी सुधार गर्ने ?
✦ शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रलाई कसरी प्रभावकारी बनाउने ?
✦ स्थानीय तहदेखि केन्द्रसम्म सुशासन कसरी सुनिश्चित गर्ने ?

यी विषयमा ठोस योजना र परिणाम प्रस्तुत गर्न सके मात्र जनताको विश्वास टिक्न सक्छ।

निष्कर्ष

राजनीतिमा विगतको समीक्षा आवश्यक हुन्छ, तर राष्ट्र निर्माण विगतको आलोचनाले मात्र सम्भव हुँदैन । परिवर्तनको नाममा जनमत प्राप्त गर्नेहरू स्वयं परिवर्तनको प्रमाण बन्नुपर्छ ।

आज नयाँ उदाएका माननीयज्यूहरूलाई जनताको सन्देश स्पष्ट छ- अब ‘३५ वर्ष’ भन्ने भाष्य मात्र पर्याप्त छैन । अब तपाईंहरूको पनि समय गनिन थालेको छ । जनताले तपाईंहरूलाई सुनेका छन्, विश्वास गरेका छन् र अवसर दिएका छन् ।

अब जनताले परिणाम चाहन्छन् । किनकि, लोकतन्त्रमा अन्ततः कुनै पनि सरकार, कुनै पनि दल र कुनै पनि नेता आफ्नो भाषणले होइन, आफ्नो कामले चिनिन्छ । जनताले हेरिरहेका छन्, सम्झिरहेका छन्, र हिसाब पनि राखिरहेका छन् । अर्को निर्वाचन आउँदा त्यो हिसाबको फैसला मतपेटिकाबाट हुनेछ ।