इरानी सर्वोच्च धार्मिक नेता आयातोल्लाह रुहोल्लाह खोमेनीले मृत्युदण्डको सजाय सुनाएपछि झन्डै तीन दशकदेखि अर्धभूमिगत रहेका प्रसिद्ध साहित्यकार सल्मान रुस्दी बिस्तारै विद्रोही देखिन थालेका छन् ।

‘म अब लुक्न चाहन्नँ,’ पेरिस भ्रमणका क्रममा रुस्दीले बताए । यी उपन्यासकारको जीवन सन् १९८९ फेब्रुअरी १४ मा सदाका लागि एकाएक परिवर्तन भएको थियो । इरानी धार्मिक नेता खोमेनीले रुस्दीको पुस्तक ‘दी सटानिक भर्सेज’ इस्लामविरोधी भएको जनाउँदै रुस्दीको हत्या गर्न ‘आदेश (फतवा)’ जारी गरेका थिए ।

तेहरानले हरेक वर्ष यो फतवा जारी गरिरह्यो ।

रवीन्द्रनाथ टेगोरपछिका सर्वाधिक सफल भारतीय लेखक मानिएका रुस्दीले १३ वर्षसम्म कसैले सहजै नचिनुन् भनेर नक्कली नाम राखेका थिए । उनलाई प्रहरीले निरन्तर सुरक्षा दिएको थियो । ‘म त्यतिखेर ४१ वर्षको थिएँ, अहिले ७१ वर्ष पुगिसकेँ । अहिले परिस्थिति ठीकै देख्छु,’ उनले गत सेप्टेम्बरमा भनेका थिए, ‘हामी निकै तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेको विश्वमा छौँ । र यो निकै पुरानो विषय पनि हो । अहिले अरू धेरै कुराले मानिसलाई व्यग्र बनाउन थालेका छन्, र अरू कुनै व्यक्तिले पनि कसैको हत्या गर्न सक्छ ।’

रुस्दीले सन् २००१ को सेप्टेम्बर ११ देखि नक्कली नाम राख्न छाडेका थिए । तेहरानले रुस्दीमाथिको चेतावनी फिर्ता लिएको तीन वर्षपछि उनले नक्कली नाम राख्न छाडेका हुन् ।

तर, एएफपीलाई पेरिसको एक प्रकाशनगृहमा अन्तर्वार्ता दिँदा पनि कार्यालयको मूलगेटमै सादा पोसाकका प्रहरीको निगरानी थियो । कार्यालयबाहिरको परिसरमा पनि अरू प्रहरीले सुरक्षा दिएका थिए ।

यसअघि, पूर्वीफ्रान्समा आयोजित एक पुस्तक प्रदर्शनीमा सर्वसाधारण स्रोताकै रूपमा उनी सहभागी भएका थिए, तर न्युयोर्कमा भने उनी बिल्कुलै सामान्य जीवनमा रहने गर्छन् । न्युयोर्कमा उनी झन्डै दुई दशक बसे । ‘म भूमिगत बाटो (सब वे) बाटै यात्रा गर्दछु,’ उनले भने ।

‘दी सटानिक भर्सेज’ रुस्दीको पाँचौँ पुस्तक हो । अहिले उहाँको १८औँ पुस्तक आइसकेको छ । भर्खरै उनको ‘दी गोल्डेन हाउस’ प्रकाशन भएको छ जुन भारतको मुम्बईका एक व्यक्तिबारे छ । दंगा, बम आक्रमणको योजना तथा दी सटानिक भर्सेज पुस्तकका एक अनुवादकको हत्या एवं अरू दुईजनामाथि गोली र चक्कु प्रहारको दुर्दान्त विगत देखेका रुस्दीले भने, ‘त्यो अब अतीत भइसक्यो ।’

‘इस्लामको केही कुरै होइन । कसैले पनि त्यसरी सोचेका थिएनन्,’ द सटानिक भर्सेज प्रकाशनका दिनहरूको स्मरण गर्दै उनले भने, ‘पश्चिमा मुलुकका मानिस पहिलेभन्दा बढी जानकार देखिएका थिए ।’ त्यति हुँदा पनि, पुस्तकबारे गलत बुझियो । उनले भने, ‘यो पुस्तक मूलतः लन्डनमा रहेका दक्षिण एसियाली आप्रवासीबारे थियो ।’ रुस्दीका साथी बेलायती–पाकिस्तानी लेखक हनिफ कुरेसी यो पुस्तक लेख्ने दुस्साहस कसैले नगर्ने बताउँदै छाप्ने त अझ कठिन रहेको बताउँछन् ।

कुरेसीले द सटानिक भर्सेजको पाण्डुलिपि पढ्दासमेत आफूले कुनै विवादित विषय नदेखेको स्वीकार गरेका छन् । उनले भने, ‘पुस्तकमा अतिवादीहरूलाई उत्तेजित तुल्याउने त्यस्तो केही थिएन । मैले यो पुस्तकमा पागलपन, नवीनता र परिवर्तनका कुरा देखेको छु ।’

तैपनि यो पुस्तकले सिर्जना गरेको रापतापले राजनीतिक इस्लामको उदयलाई प्रश्रय दिएको छ । रुस्दी आफैँ पनि दार्शनिक हुन् । यस्तो पुस्तक लेखेकामा पश्चात्ताप लागेको छैन भनी सोधिएको प्रश्नमा उनले भने, ‘मलाई कुनै पछुतो छैन ।’