हेल्लो झापा ५, संकटको बेला मित्रलाई साथ दिनु धर्म हो !

हेल्लो झापा ५, संकटको बेला मित्रलाई साथ दिनु धर्म हो !


अलि पहिलाको कुरा हो, जब म झापाको दमकमा बसेर काम गर्थें, मेरो नजर सधैं साँझतिर कनकाइ नदीमाथि सुनौलो सूर्य अस्ताउँदै गरेको दृश्यमा पुग्थ्यो । त्यो दृश्य सधैं रोमाञ्चक लाग्थ्यो, अस्ताउँदै गर्दा सूर्यले पूर्वी नेपालका चिया बगानहरूमा लामो छाया पार्थ्यो र भोलि बिहान फर्केर आउने वाचा गर्दै बिदा हुन्थ्यो । अहिले त्यहीँ चुनावी मौसम छ, जुन अन्यत्रको भन्दा निकै जोशिलो देखिन्छ । सामाजिक सञ्जालका भित्ताहरू र काठमाडौंका शक्ति केन्द्रका शान्त गल्लीहरूमा राजनीतिक विश्लेषकहरूले खलबलिएको राजनीतिक वातावरणलाई मुख्य आधार बनाएर आफ्ना विचारहरू बुन्दैछन् । तर झापाको मैदानमा, गाउँ-टोलका मतदाताहरू भने फरक तरिकाले सोचिरहेका छन्- कुन उम्मेदवारले उनीहरूलाई धोका दिँदैन ? कसलाई विश्वास गर्न सकिन्छ र कसलाई सकिँदैन? भनिन्छ, विश्वासको पवित्र बन्धन सजिलै रातारात कसिँदैन, एकपटक कसिएपछि सजिलै फुस्किँदैन पनि । सम्भ्रान्त वर्गहरूको राजनीति चलाकी र देखावटीमा चल्छ भने सोझा गाउँलेहरूको राजनीति भने विश्वास र इमान्दारीमा टिकेको हुन्छ ।

झापालीहरूका लागि फागुन २१ को चुनावको मतपत्र केवल कागजको टुक्रा मात्र होइन; यो ‘संकटको बेला मित्रको साथ छोड्नुहुन्न’ भन्ने एक अद्वितीय नेपाली मूल्यको साक्षी हो । केपी शर्मा ओली आफ्नो ५० वर्षे राजनीतिक यात्राको अन्तिम चुनावी लडाइँमा छन् । उनी आफ्ना जनताको साथ खोज्न आफ्नै भूमिमा फर्केका छन्, टाढाको नचिनेको प्रधानमन्त्रीको रूपमा होइन, आफ्ना परम्परागत साथीहरू माथि पवित्र विश्वास गर्दै भूमिपुत्रको रूपमा, आफ्नै झापालीको रूपमा ।

उनले सामना गर्ने चुनौतीहरू हिमालयका चुचुराहरू जत्तिकै भयानक छन् जसको समाधानको लागि उनले जीबन बिताएका छन् । गत भाद्रमा भएको आन्दोलनको दुखद प्रतिध्वनिबाट उत्तेजित विपक्षीहरूले उनको रास्ट्र सेवाको आधा शताब्दीलाई एकल, अराजक क्षण (फ्ल्यासपोइन्ट) मा घटाउन खोजेका छन् । तिनीहरूले ‘हत्यारा’ शब्दलाई राजनीतिक धारिलो हतियारको (स्केलपेल) रूपमा प्रयोग गरेका छन् । जुन राष्ट्रलाइ उनले भू-परिवेष्ठित कैदीबाट भू-जडित अग्रगामीमा रूपान्तरण गर्न नेपालको पारवहन अधिकार सुरक्षित गरेका थिए, २०१५ को नाकाबन्दीको समयमा सतिसाल झैँ अग्लो उभिएका थिए, र विपन्न र भूमिहीनहरूको संघर्षलाई कहिल्यै नबिर्सने  साथ दिएका थिए, त्यस्ता आफ्ना छिमेकीलाई झापालीहरुले सम्झन्छन् । हाम्रो सामाजिक र सांस्कृतिक परम्परामा, यस्तो गरिमामय  इतिहासलाई धोका दिनु केवल राजनीतिक बेइमानी मात्र होइन; यो हाम्रो ‘धर्म’ को ठाडो उल्लंघन हो ।

उनले सामना गर्ने चुनौतीहरू हिमालयका चुचुराहरू जत्तिकै भयानक छन्, जसको समाधानका लागि उनले आफ्नो जीवन नै समर्पित गरेका छन् । गत भाद्रमा भएको आन्दोलनको दुखद प्रतिध्वनिबाट उत्तेजित विपक्षीहरूले उनको राष्ट्र सेवाको आधा शताब्दी लामो योगदानलाई एकल अराजक क्षण (फ्ल्यासपोइन्ट) मा घटाउन खोजेका छन् । तिनीहरूले ‘हत्यारा’ शब्दलाई राजनीतिक धारिलो हतियार (स्केलपेल) को रूपमा प्रयोग गरेका छन् । तर झापालीहरूले भने उनलाई राष्ट्रलाई भू-परिवेष्ठित कैदीबाट भू-जडित अग्रगामीमा रूपान्तरण गर्न पारवहन अधिकार सुरक्षित गर्ने , २०१५ को नाकाबन्दीको समयमा सतिसाल झैं अग्लो उभिने, र विपन्न तथा भूमिहीनहरूको संघर्षलाई कहिल्यै नबिर्सने साथ दिएका ब्यक्ति भनेर  सम्झन्छन्। हाम्रो सामाजिक तथा सांस्कृतिक परम्परामा यस्तो गरिमामय इतिहासलाई धोका दिनु केवल राजनीतिक बेइमानी मात्र होइन; यो हाम्रो ‘धर्म’को ठाडो उल्लङ्घन हो ।

निर्दोष बालबालिका माथिको नैतिक अपराध : सायद ‘जेनजी’ आन्दोलनको सबैभन्दा निन्दनीय अध्याय भनेको हाम्रो समाजका सबैभन्दा कमजोर सदस्यहरूको निन्दनीय शोषण थियो । यो कुनै राजनीतिक असहमतिमाथिको विरोध प्रदर्शन थिएन, जुन संवैधानिक अधिकार पनि हो । नयाँ बानेश्वरमा देखिएका अराजक दृश्यहरूले यो कुरा प्रमाणित गर्छन् कि विरोध प्रदर्शनकारीहरूले स्कूलका बालबालिकाहरूलाई उनीहरूकै स्कूल पोशाकमा अग्रपंक्तिमा उभ्याउन उक्साए । स्कुल युनिफर्म लगाएका बालबालिकामाथि सुरक्षाकर्मीले गोली हान्दैनन् भनेर ढाँटेर आश्वस्त पारे र उनीहरूलाई ‘मानव ढाल’को रूपमा प्रयोग गरे, यो सबै उनीहरूको सूक्ष्म रणनीति थियो ।

बालबालिकाहरूलाई ‘मानव ढाल’ बनाउनु नेपालमा हामीले जगेर्ना गर्दै आएका हरेक सामाजिक तथा मानवीय मूल्यको गहिरो उल्लङ्घन हो । यी निर्दोष बालबालिकाहरूलाई मात्र विरोध प्रदर्शनमा सामेल गरिएको थिएन, उनीहरूलाई हिंसाको भँवरीभित्र धकेलिएको थियो । तोडफोड गर्न, संसद् भवनमा आगो लगाउन र देशको कानून बन्ने त्यही ठाउँमा अराजकता फैलाउन उनीहरूलाई जबरजस्ती अघि सारियो । अति संवेदनशील क्षेत्रमा बालबालिकालाई जबरजस्ती घुसाएर आयोजकहरूले ठूलो नैतिक अपराध गरेका छन् ।

विरोध प्रदर्शनको नाममा भयानक त्रासदी सिर्जना गर्न निर्दोष बालबालिकाहरूको बलिदान दिइयो, जो केवल एक सत्तारूढ नेतालाई गैरसंवैधानिक रुपमा पदबाट हटाउन डिजाइन गरिएको थियो, जसले आफ्नो जीवन विद्यालयहरू बनाउनमा बिताएका थिए, जलाउनमा होइन ।

राज्यको सार्वभौमसत्ताको रक्षा : जब हामी सुरक्षा बलले गोली चलाएको क्षणको विश्लेषण गर्छौं, तब हामीले तथ्यहरूलाई संयम र निष्पक्षताका साथ हेर्नुपर्छ । कुनै पनि व्यावसायिक सुरक्षा बलले आफ्नै राष्ट्रका युवाहरूलाई हानि पुर्‍याउन चाहँदैन । तर जब भीडलाई प्रहरीबाट हतियार खोस्न उक्साइन्छ र संसद् भवनमा आगजनी गर्न प्रेरित गरिन्छ, तब स्थिति सामान्य विरोधबाट राज्यको अस्तित्वमाथिको खतरामा परिवर्तन हुन्छ । त्यस दिन तैनाथ सुरक्षाकर्मीहरूले अनेक जटिल विकल्पहरूको सामना गर्नुपरेको थियो जस्तै नेपालको लोकतन्त्रका प्रतीकहरूलाई भग्नावशेषमा वा खरानीमा परिणत हुन दिने, लुटिएका आफ्नै हतियारहरूलाई जनताविरुद्ध प्रयोग गर्न अनुमति दिने, वा देशको संवैधानिक मुटु (संसद्) को रक्षा गर्न बल प्रयोग गर्ने । संसद् केवल एउटा भवन होइन; यो जनताको सार्वभौमसत्ताको घर हो ।

बालबालिकालाई हतियार बनाएर राज्यको केन्द्रमा आक्रमण गर्ने नियतबाट उत्पन्न त्रासदीको लागि केपी ओलीलाई दोष दिनु सत्यको घोर उल्टो हो । अराजकता खोज्नेहरूबाटै तोडफोड र आगजनी सुरु गरिएको थियो; जसको प्रतिक्रियामा राज्यलाई पूर्ण अराजकतामा फस्नबाट जोगाउन सुरक्षा बलले गरेको कार्य दुःखद भए पनि अन्तिम आवश्यकता थियो ।

निन्दनीय आरोप : झापालीहरूको आइकोन केपी शर्मा ओलीमाथि लागेको ‘हत्यारा’को आरोप जेनजी आन्दोलनको जटिल सूक्ष्म वास्तविकताहरूलाई बेवास्ता गर्ने विपक्षीहरूले प्रयोग गरेको एक कुटिल उपकरण हो । भाद्र महिनाका ती दिनहरू राज्य लक्षित नरसंहारका थिएनन्; बरु महत्वपूर्ण पूर्वाधार तथा सार्वजनिक सम्पत्तिको सुरक्षा गर्न खटिएका सुरक्षाकर्मीहरूको हताश प्रतिक्रिया थियो । जीवन गुमाएका व्यक्तिहरूले राष्ट्रिय दुःखको प्रतिनिधित्व गरे पनि, तथ्याङ्कले अराजकताको कथा बताउँछ- तोडफोड, हतियार लुटपाट र गोली चलाउने शृङ्खला त्यो त्रासदीको मूल थियो ।

प्रधानमन्त्रीले राज्यको समग्र व्यवस्थापन गर्छन्, तर आतंकित भीड नियन्त्रण गर्न कानुनले निर्दिष्ट गरेको एक हवल्दार वा सुरक्षाकर्मीले जस्तो बन्दुकको ट्रिगरमा औंला राख्ने होइन । यसबाहेक, भदौ २४ गते ओलीको राजीनामा ‘मानवीय जिम्मेवारी’को सूक्ष्म कार्य थियो । सत्ताको इतिहासमा राजनीतिक समाधानको बाटो प्रशस्त गर्न स्वेच्छाले राजीनामा दिने थोरै नेताहरूमध्ये उनी पर्छन् । राजीनामा दिएर उनले सत्तामा बस्नका लागि जनतामाथि अत्याचार नगर्ने कुराको पुष्टि गरेका छन् । प्रधानमन्त्री पदभन्दा राष्ट्रको शान्तिलाई प्राथमिकता दिएर उनले नैतिक जवाफदेहिता प्रदर्शन गरेका थिए ।

‘हत्यारा’को आरोप लगाउनु भनेको देशको शासन प्रणाली कसरी सञ्चालन हुन्छ भन्ने विधि नबुझी कुतर्क गर्नु हो । कुनै पनि आधुनिक राज्यमा प्रधानमन्त्रीले व्यक्तिगत रूपमा रणनीतिक फिल्ड अपरेसनहरू आफैं सञ्चालन गर्दैनन्; ती स्थापित ऐन कानुन अन्तर्गत स्थानीय सुरक्षा एजेन्सीहरूले व्यवस्थित गर्छन् । विपक्षीहरूले तनावपूर्ण तथा उग्र परिस्थितिमा तोकिएका सुरक्षा कर्मचारीहरूले गर्नुपर्ने कार्यको लागि राज्य प्रमुखलाई दोष दिएर राज्य सञ्चालनको श्रेणीगत तहलाई बुझ्न नसकी मिथ्या आरोप लगाइरहेका छन् । अराजकताको यस्तो अवस्थामा सुरक्षा बलहरूले स्थानीय प्रशासन ऐनअन्तर्गत काम गर्छन्, मिनेट-मिनेट प्रधानमन्त्रीको प्रत्यक्ष ‘आदेश’बाट होइन । केपी ओलीले राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोग र गौरीबहादुर कार्कीको नेतृत्वमा गठित अनुसन्धान समितिमा तोकिएबमोजिम बयान दिएका छन् । ‘हत्यारा’ कानुनबाट लुक्छ, ‘हत्यारा’ स्वेच्छाले कानुनी अनुसन्धानमा आत्मसमर्पण गर्दैन । संविधानको सम्मान गर्ने नेता सत्य पत्ता लगाउन अनुसन्धानमा भाग लिन्छ, यति सुझबुझ पनि विपक्षीहरूसँग छैन । निष्पक्ष अनुसन्धानको पक्षमा उभिएर उनले प्रमाणित गरेका छन् कि उनी मृत आत्मा र हराएका जीवनहरूलाई महत्व दिन्छन् तथा व्यक्तिगत द्वेष बोक्नुको सट्टा प्रणालीगत असफलताहरू पहिचान गरी राज्य सञ्चालनलाई सहयोग गर्न चाहन्छन् ।

सामाजिक सञ्जाल नियमन तथा डिजिटल सेवा कर लागू गर्नु ठगीविरुद्ध लड्न र वित्तीय पारदर्शिता कायम गर्न डिजाइन गरिएको नीति थियो, यो कुनै ‘हत्या आदेश’ थिएन । केही सामाजिक सञ्जालका प्रभावशाली व्यक्तिहरूले देशको राज्य सत्तालाई ठाडो चुनौती दिएका थिए, जुन हाम्रो सार्वभौमसत्तामाथिको हमला थियो ।

संकटको बेला मित्रको साथ : हाम्रा परम्पराबाट हामीले सिकेका छौं कि शक्ति क्षणिक हुन्छ, वफादारी शाश्वत । संकटको बादल गाढा हुँदा साथीलाई छोड्नु भनेको हामीलाई हामी को हौं भनेर बनाउने सामाजिक संरचनालाई नै धोका दिनु हो । झापा-५ का जनताका लागि केपी ओली केवल एक उम्मेदवार होइनन्; उनी त्यस धर्तीका पुत्र हुन्, जसले पूर्वका साना गाउँहरूबाट तपाईंहरूको आशा बोकेर आत्मनिर्भर राष्ट्र निर्माणका लागि आफ्नो सम्पूर्ण जीवन समर्पित गरे । यस धराको अन्तिम चुनावी लडाइँमा प्रवेश गर्दा उनी झापालीहरूको त्यही अटल विश्वासको खोजीमा छन् जहाँबाट उनको जीवन यात्रा सुरु भएको थियो, जसले उनलाई चौध वर्षको जेल जीवन र दशकौंको संघर्षमा टिकाइराखेको थियो ।

राजनीतिक उथलपुथलको यस क्षणमा झापालीहरूको मत गौरवशाली विगत र अनिश्चित भविष्यबीचको पुल हो । बलिको बोको बनाउन रचिएको विरोधको अस्थायी आँधीबेहरीबाट प्रभावित भएर अहिले विपरीत दिशा फर्कनु भनेको एक अनुभवी वास्तुकारलाई आफ्नो विरासतको अन्तिम ढुङ्गा राख्दै गर्दा त्याग्नु हो । हाम्रा मूल्यमान्यताहरूले भन्छन्: जीवनभरको योगदानको भार कुनै एक सिजनका अप्रमाणित आरोपहरूभन्दा सधैं बढी हुनुपर्छ । आवाजविहीनहरूलाई सम्मान दिन आफ्नो जीवन बिताउने मानिसको विश्वासलाई धोका दिनु झापालीहरूका लागि आफ्नो सनातनी धर्मविपरीत हो ।

संसारले देखोस्- झापालीहरू आफ्ना अग्रजहरूलाई, आफ्ना विश्वासहरूलाई आगोमा पर्दा त्याग्दैनन्; बरु उनीहरूको रक्षा कवच बनेर उभिन्छन् । संकटको बेला नेपाललाई उचाइमा पुर्‍याउने मानिसको साथमा उभिनु भनेको उनको सम्मान गर्नु मात्र होइन; यो झापालीहरूले गर्न सक्ने सबैभन्दा मानवीय, तार्किक र महान कार्य हो ।

साझा दुखाइ : यस चुनावमा एउटा गहिरो मनोवैज्ञानिक आयाम छ, जुन झापाका प्रत्येक नागरिकले महसुस गर्नुपर्छ । उनीहरूको नेतामाथि अहिले जुन स्तरको निर्देशित क्रोध, दुर्व्यवहार र घृणा खन्याइएको छ, त्यो वास्तवमा उनीहरूमाथि नै निर्देशित छ । जब विपक्षीहरूले यस निर्वाचन क्षेत्रका मतदाताको आफ्नो छनोटमाथि आधारहीन आरोप लगाउँछन् र खिल्ली उडाउँछन्, तब तिनीहरूले झापालीहरूको निर्णय, मूल्यमान्यता र आफ्नै भविष्यको बाटो छनोट गर्ने अधिकारमाथि नै प्रश्न उठाइरहेका हुन्छन् । के तपाईंहरूको सपना राजधानीसम्म पुर्‍याउने र ती सपनालाई क्रमशः पूरा गर्ने व्यक्तिलाई, जसले तपाईंहरूको क्षेत्रमा कहिल्यै नहिँडेका वा तपाईंहरूको संघर्ष नबुझेका व्यक्तिहरूद्वारा आधारहीन निन्दा र बदनामी गरिएको देख्दा दुख लाग्दैन? यो केवल एक व्यक्ति विरुद्धको राजनीतिक अभियान होइन; यो तपाईंहरूले विगतदेखि देखाउँदै आएको दृढ वफादारीको लागि सम्पूर्ण क्षेत्रलाई लज्जित पार्ने अभियान हो । यी आक्रमणहरूलाई सफल हुन दिनु भनेको राष्ट्रिय स्तरमा झापाको आवाजलाई मूल्यहीन पार्नु हो ।

अब ओलीलाई एक भोट दिनु भनेको तपाईंहरूले आफ्नो हृदयले गरेको छनोटलाई न्यून ठान्ने, निन्दा गर्ने गैरझापालीहरूको चर्को आवाजले तपाईंहरूको इच्छालाई तोड्न सक्दैन भनेर देखाउने एक मात्र तरिका हो । वर्षौंदेखि विश्वास गरेको आस्थाको धरोहर, विश्वसनीय प्रतिनिधिमाथि जुन निन्दनीय आरोपको वर्षा लगाइएको छ, के त्यसले झापालीको मन दुखेको छैन ? के आफ्नो नेताको अपमानलाई आफ्नै अपमान नठान्लान् ती झापालीहरूले !

दमक टावरको त्रासदी : सायद गलत ठाउँमा प्रयोग भएको घृणाको सबैभन्दा पीडादायी प्रतीक थियो दमक भ्यू टावरमा लागेको आगोको भयानक दृश्य । गत भाद्रमा भएको अराजकताको यो एक परिणाम थियो । ओलीको विरासत मेटाउने इच्छाले अन्धो भएका उनका आलोचकहरूले यसलाई ‘फोहोरको स्मारक’ वा उनको ‘व्यक्तिगत घर’ भनेर खिल्ली उडाए, तर उनीहरूको तर्क जति खोक्रो थियो, त्यति नै विनाशकारी । यो टावर कहिल्यै निजी निवास थिएन; यो स्थानीय गौरवको प्रतीक थियो । झापामा पर्यटन ल्याउने, गरिमा स्थापित गर्ने र आर्थिक जीवन सुचारु गर्ने उद्देश्यले निर्माण गरिएको संरचना थियो । यसलाई ध्वस्त पारेर विरोधीहरूले के पाए ? यो उनले आफूमाथि विश्वास गर्ने जनताका लागि कल्पना गरेको भविष्यको प्रकाश थियो । यसमा आगो लगाउनु कुनै आन्दोलनको कार्य थिएन; यो उनको सफलताको प्रमाण जलाउने हतास प्रयास थियो । जब विरोधीहरूले त्यो भवनमा आगो लगाए, तिनीहरूले झापालीहरूको भविष्यको पूर्वाधारमा नै आगो लगाइरहेका थिए ।

त्यसैले यस चुनावमा ओलीको साथमा उभिनु नै यस्तो निन्दनीय कार्यको एक मात्र मानवीय प्रतिक्रिया हो । यसले झापाका जनताले टावर भत्काउने र आगजनी गर्नेहरूभन्दा टावर बनाउनेहरूलाई महत्व दिन्छन् भन्ने प्रमाणित गर्छ । झापालीहरूको एकै आवाज हुनुपर्छ- हामी विनाश होइन, सिर्जना चाहन्छौं ।

अन्त्यमा, झापालीहरुले आउँदो फागुन २१ मा मतदान केन्द्रतिर हिंड्दै गर्दा सम्झनुहोस् कि मतपेटिकाको मौनता त्यो ठाउँ हो जहाँ सबैभन्दा ठूलो सत्य बोलिन्छ । विपक्षीहरूले आफ्ना क्यामेराहरु, र्‍याप गीतहरु र आगो ज्वाला दमकको ढोकामा ल्याएका छन् । राष्ट्रिय धरोहर जलाउनेहरू तपाईंको घरआँगनमा भोट माग्न आएका छन् । यो वर्षौंदेखि तपाईंहरूले निर्माण गरेको गौरवमय इतिहासलाई लज्जित महसुस गराउने दुष्कर्म हो । दमक टावरबाट निस्केको धुवाँले सम्पूर्ण पुस्ताको सोच धमिलो पारेको छ, तर तिनीहरूलाई थाहा छैन झापा एउटा त्यस्तो भूमि हो जहाँ जनताले अस्थायी आँधी र अनन्त पहाडबीचको भिन्नता छुट्याउन सक्छन् ।

यो सम्भवतः अन्तिम पटक हो जब झापालीहरूका अनुभवी नेताले राष्ट्र निर्माणको यो यात्रामा तपाईंहरूको परम्परागत सहयोगी हातको भरोसा माग्दैछन् । इतिहासका किताबहरूमा यो नलेखियोस् कि उनको सबैभन्दा ठूलो दुःखको क्षणमा उनका आफ्नै मानिसहरू जसले उनको हृदयलाई कुनै सामाजिक सञ्जाल एल्गोरिदमभन्दा राम्रोसँग जान्दछन् ले पिठ्यूँ फर्काए । चुनावको दिनमा तपाईंहरूको मतलाई निराधार घृणाविरुद्ध उभ्याउनुहोस् । जेलको कोठरीमा बिताएका दिनदेखि नै उनले सपना देखेको आत्मनिर्भर नेपाल बनाउन सहयोग गर्नुहोस् । तपाईंहरू आफ्नो झापालीको पक्षमा उभिनुहोस् । झापाको पक्षमा उभिनुहोस् ।

यो पनि हेर्नुहोस्-