• सुरेश सुवेदी, गजुरी (धादिङ)

पृथ्वी राजमार्ग र आसपासका ग्रामीण सडक खण्डहरूमा बर्खा सुरु भएसँगै पहिरो र ढुङ्गा खस्ने जोखिम बढ्दै गएको छ । यसै क्रममा धादिङको गजुरी गाउँपालिका वडा नं. ६ स्थित मिलनटार र जरेको बीच भागमा पर्ने ‘भोर्लेको भिर’मा अहिले ठूलो जोखिम बढेको छ । तस्बिरमा देखिएजस्तै यो भिर अत्यन्तै भिरालो (सीधै ठाडो) छ, जहाँ कमजोर भौगर्भिक अवस्थाका कारण ढुङ्गा र माटोका गेगरहरू सडकको ठीक माथि झुण्डिएर (ओभरह्याङ) बसेका छन् । सडक खण्डमा सवारीसाधनको आवतजावत हुँदा हुने कम्पन (Vibration) का कारण भिरबाट ढुङ्गा र गेगरहरू सिधै गुड्दै सडकमा खस्ने गरेको पाइएको छ ।

वडा कार्यालय, विद्यालय र बटुवालाई प्रत्यक्ष असर : यो जोखिमपूर्ण सडक खण्ड दैनिक रूपमा स्थानीय बासिन्दा, सरकारी कर्मचारी र स्कुले विद्यार्थीहरूले प्रयोग गर्ने मुख्य मार्ग हो ।

विद्यार्थी र बटुवालाई सास्ती : भिरको फेदीबाटै हिँड्नुपर्ने बाध्यताका कारण स्थानीय विद्यालयमा अध्ययनरत स-साना विद्यार्थी र अन्य पैदलयात्रीहरू टाउकोमा ढुङ्गा बज्ने हो कि भन्ने उच्च त्रासमा यात्रा गर्न बाध्य छन् ।

सेवा प्रवाहमा असर : यसै क्षेत्रमा वडा कार्यालय समेत रहेकाले सेवा लिन आउने सर्वसाधारण र स्थानीय जनप्रतिनिधि तथा कर्मचारीसमेत यो प्राकृतिक जोखिमको प्रत्यक्ष निसानामा परेका छन् ।

ढुङ्गा र पहिरो रोक्ने आधुनिक प्रविधिहरू

वैकल्पिक उपाययस्तो ठाडो र जोखिमयुक्त भिरमा परम्परागत ग्याबियन जाली वा पर्खाल (Retaining Wall) मात्रै पर्याप्त हुँदैन । ढुङ्गा खस्ने समस्या (Rockfall) लाई स्थायी रूपमा रोक्न र वैकल्पिक सुरक्षाका लागि निम्न प्रविधिहरू अपनाउन सकिन्छ-

१. रकफल नेटिङ र हाइ-टेन्साइल वायर मेस (Rockfall Netting & High-Tensile Wire Mesh) : तस्बिरमा देखिए जस्तो सीधै ठाडो भिरमा फलामको बलियो तारको जाली (Wire Mesh) ले भिरलाई पूरै छोपेर एन्करिङ (भित्रैसम्म किला ठोक्ने) गरिन्छ । यसले माथिबाट ढुङ्गा वा गेगरलाई छुट्टिएर सडकमा खस्न दिँदैन र भिरको माटोलाई एकै ठाउँमा बाँधेर राख्छ ।

२. रक बोल्टिङ र सर्टक्रिट (Rock Bolting & Shotcrete) : भिरमा रहेका ठूला र हल्लिएका ढुङ्गाहरूलाई लामो फलामको रड (Bolt) को सहायताले भित्रको कडा चट्टानसँग कसिन्छ । त्यसपछि माथिबाट सिमेन्टको फर्का (Shotcrete) हानेर ढुङ्गाहरूलाई टम्म टाँसिन्छ ताकि पानी पर्दा पनि भित्र लेदो नपसोस् ।

३. रकफल ब्यारियर (Rockfall Barrier Fences) : यदि भिरको माथिपट्टि जाली लगाउन सम्भव नभए, सडकको कुनापट्टि उच्च प्रविधियुक्त र लचिलो फलामको घेराबारा (Dynamic Barrier) हालिन्छ । यसले माथिबाट तीव्र गतिमा खसेका ठूला ढुङ्गाहरूलाई पनि सडकसम्म आउन नदिई बीचमै रोक्ने क्षमता राख्दछ ।

४. बायो-इन्जिनियरिङ (Bio-Engineering) : कमजोर गेगर र माटो बग्ने स्थानमा गहिरो जरा जाने स्थानीय प्रजातिका घाँस (जस्तै: अम्रिसो, बाबियो, बास) र बिरुवाहरू रोपेर प्राकृतिक रूपमै माटोको कटानलाई रोक्न सकिन्छ । स्थानीय सरकारको ध्यान जानु जरुरी छ । गजुरी वडा नं. ६ को यो खण्डमा कुनै पनि बेला ठूलो दुर्घटना हुन सक्ने देखिएकाले वडा कार्यालय, गाउँपालिका र सडक डिभिजन कार्यालयले तत्काल प्राविधिक टोली खटाई यस भिरको ‘रकफल मिटीगेसन’ (ढुङ्गा खस्ने जोखिम न्यूनीकरण) का लागि बजेट विनियोजन गरी काम अगाडि बढाउनु आवश्यक देखिन्छ।