अमेरिका र भारतले आर्थिक अवसरहरू खोल्न र द्विपक्षीय व्यापार सम्झौताका लागि वार्ता गर्न खोजिरहेका बेला अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स भारतको चार दिने भ्रमणमा निस्किएका छन् । भान्सले नयाँदिल्लीमा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग अर्थव्यवस्था, व्यापार र भूराजनीतिक सम्बन्धबारे छलफलका लागि भेट गर्नेछन् ।

भान्सको भ्रमणलाई राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले एक महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक मिसनको रूपमा हेरेको छ र यो वासिङ्टन र बेइजिङबीच द्रुत गतिमा बढेको व्यापार युद्धसँग मेल खान्छ । बेइजिङ यस क्षेत्रमा नयाँदिल्लीको मुख्य प्रतिद्वन्द्वी हो ।

भारत र अमेरिकाबीच व्यापार सम्झौताले दुई देशबीचको आर्थिक सम्बन्धलाई उल्लेखनीय रूपमा बढाउन सक्छ र सम्भावित रूपमा कूटनीतिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउन सक्छ ।

हालै एक खर्ब ९० अर्ब डलरको द्विपक्षीय व्यापारका साथ अमेरिका भारतको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार पनि हो । भारतको विदेश मन्त्रालयले यो भ्रमणले दुवै पक्षलाई द्विपक्षीय सम्बन्धमा भएको प्रगतिको समीक्षा गर्ने अवसर प्रदान गर्ने र दुई नेताले ‘आपसी हितको क्षेत्रीय र विश्वव्यापी घटनाक्रममा विचार आदानप्रदान गर्ने’ भनेको छ ।

अमेरिकी राष्ट्रिय गुप्तचरकी निर्देशक तुलसी गबार्ड भू-राजनीतिक सम्मेलनका लागि भारत आएको केही हप्तापछि र मोदीले वासिङ्टनमा ट्रम्पलाई भेटेको दुई महिनापछि भान्सको भारत आगमन हुने भएको हो ।

भारत द्विपक्षीय व्यापार, प्रत्यक्ष विदेशी लगानी, रक्षा सहयोगका लागि अमेरिकाको नजिकको साझेदार हो भने इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रमा चीनको बढ्दो प्रभाव विरुद्ध लड्न एक महत्त्वपूर्ण रणनीतिक मित्र हो । यो संयुक्त राज्य अमेरिका, भारत, जापान र अस्ट्रेलियाबाट बनेको क्वाडको पनि एक हिस्सा हो । क्वाडलाई यस क्षेत्रमा चीनको विस्तार विरुद्ध सन्तुलनका रूपमा हेरिन्छ ।

एप्पल इङ्क र गुगल जस्ता प्रमुख अमेरिकी कम्पनीहरूले हालका वर्षहरूमा भारतमा आफ्नो सञ्चालन विस्तार गरेका छन् । गत महिना मस्कको स्टारलिङ्कले भारतका दुई शीर्ष टेलिकम अपरेटरहरूसँग उपग्रह-आधारित इन्टरनेट सेवाहरू प्रदान गर्न सम्झौता गरेको थियो ।

व्यापार सम्बन्धलाई थप बढावा दिन अमेरिका र भारतले अपेक्षित व्यापार सम्झौता अन्तर्गत सन् २०३० सम्ममा उनीहरूको द्विपक्षीय व्यापारलाई पाँच खर्ब डलरभन्दा बढी गरी दोब्बर बनाउने महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य राखेका छन् ।

वार्ताहरू विशेष गरी नयाँदिल्लीका लागि अत्यावश्यक छन् किनभने यो ट्रम्पको पारस्परिक भन्सार दरहरूबाट कडा प्रहार हुन सक्छ, विशेष गरी कृषि, प्रशोधित खाद्य, अटो कम्पोनेन्ट, उच्च-अन्त मेशिनरी, चिकित्सा उपकरण र गहना क्षेत्रहरूमा ।

देशको अर्थतन्त्रलाई सुधार्ने र निर्यात-नेतृत्व पुनर्प्राप्तिका साथ रोजगारी सिर्जना गर्ने आशा गरेको मोदी सरकारका लागि यसले उल्लेखनीय चुनौती पेश गर्दछ ।

मोदी र ट्रम्पको सम्बन्ध पहिले नै राम्रो

मोदीले ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमा राम्रो कार्यसम्बन्ध स्थापित गरेका थिए । चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङले वासिङ्टनसँगको बढ्दो तनावका बीच बेइजिङलाई एसिया-प्रशान्त क्षेत्रमा भरपर्दो व्यापार साझेदारको रूपमा राख्ने लक्ष्य राखेका कारण यी दुई नेताले विशेषगरी व्यापारमा आफ्ना देशबीचको सहयोगलाई अझ बढाउने सम्भावना रहेको देखिन्छ ।

भारतले पनि ट्रम्पलाई जित्न पहिले नै धेरै कदमहरू चालेको छ । उसले अमेरिकाबाट पाँचौँ पुस्ताको स्टील्थ लडाकू जेटहरू सहित थप तेल, ऊर्जा र रक्षा उपकरणहरू खरिद गर्नेछ । तथापि अमेरिकाले भारतमा आफ्नो कृषि र डेरी उत्पादनहरूका लागि बजारमा बढी पहुँच चाहन्छ तर कृषि क्षेत्रले देशको अधिकांश कामदारलाई रोजगारी दिने भएकाले नयाँदिल्ली अहिलेसम्म अनिच्छुक रहेको छ ।

भान्सका लागि पारिवारिक यात्रा

भान्सको भारत भ्रमण पहिलो आधिकारिक भ्रमण हो । यो भ्रमण उनको परिवारका लागि थप महत्त्वको रहेको छ । उनकी पत्नी उषा भान्स (एक अभ्यासरत हिन्दू) दक्षिण भारतबाट अमेरिका प्रवेश गरेको आप्रवासी परिवारकी छोरी हुन् ।

आफ्नो संस्मरण ‘हिलबिली एलेजी’मा भान्सले आफ्नी पत्नीलाई ‘भारतीय आप्रवासीहरूकी अत्यन्त बुद्धिमान छोरी’ भनेर वर्णन गरेका छन् । उषालाई उनले येल ल स्कूलमा भेटेका थिए । उषाका अभिभावकहरू सन् १९७० को अन्त्यमा अमेरिका सरेका थिए ।

भान्सको साथमा उषा, उनीहरूका छोराछोरी र अमेरिकी प्रशासनका अन्य वरिष्ठ सदस्यहरू सहभागी छन् । भान्स दम्पतीले भारतीय शहरहरू जयपुर र आगराको भ्रमण गर्ने र सांस्कृतिक स्थलहरूमा सहभागी हुने जनाइएको छ ।