✍ सरोज अर्याल

अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनाव केवल दुई देशबीचको शक्ति प्रदर्शन मात्र होइन – यसको प्रभाव विश्वव्यापी हुन्छ । विशेषगरी नेपाल जस्ता श्रम-आधारित अर्थतन्त्र भएका देशका लागि यो अत्यन्त संवेदनशील विषय हो । यदि United States of America र Iran बीचको युद्ध लम्बियो भने त्यसको प्रत्यक्ष असर मध्यपूर्वमा रहेका लाखौं नेपाली श्रमिकमाथि पर्न सक्छ ।

🌍 खाडीमा ४० लाख नेपाली : जोखिम कति ठूलो ?

नेपालका करिब ३५-४० लाख नागरिक खाडी र मध्यपूर्वका विभिन्न देशमा रोजगारीमा छन् । विशेषगरी-
• Qatar
• Saudi Arabia
• United Arab Emirates
• Kuwait
• Bahrain
• Oman

यी देशहरूमा अमेरिकाका सैन्य अड्डा (military bases) पनि छन् । यदि इरानले प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा यी स्थानहरूलाई निशाना बनायो भने, त्यहाँ कार्यरत नेपाली श्रमिकहरू असुरक्षित अवस्थामा पर्न सक्छन् ।

💰 रेमिट्यान्स : नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड

नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) मा रेमिट्यान्सको ठूलो हिस्सा छ। खाडीबाट मात्रै अर्बौं रुपैयाँ वार्षिक नेपाल भित्रिन्छ।

यदि युद्धका कारण –
• रोजगारी बन्द भयो,
• कम्पनीहरू बन्द भए,
• श्रमिकहरूलाई फर्किन बाध्य बनाइयो,
• बैंकिङ तथा ट्रान्सफर प्रणाली अवरुद्ध भयो भने नेपालमा आर्थिक संकट गहिरिन सक्छ ।

रोजगारी गुमेपछि-
• हजारौं परिवारको आयस्रोत बन्द हुनेछ
• ग्रामीण अर्थतन्त्र कमजोर हुनेछ
• बेरोजगारी र सामाजिक असन्तोष बढ्नेछ

⚠️ सम्भावित परिदृश्य
१. छोटो अवधि तनाव : सीमित प्रभाव, श्रमिक सुरक्षित रहन सक्छन् ।
२. लामो युद्ध : खाडी क्षेत्रमा अस्थिरता, हवाई सेवा बन्द, आपतकालीन अवस्था ।
३. प्रत्यक्ष आक्रमण : सैन्य बेस भएका देशमा सुरक्षा संकट, ठूलो मात्रामा उद्धार आवश्यक ।

नेपाल सरकारले यस्ता परिदृश्यका लागि तयारी राख्नुपर्नेछ-
• आपतकालीन उद्धार योजना
• दूतावासहरूको सक्रियता
• वैकल्पिक श्रम बजार खोजी
• आपतकालीन कोष निर्माण

नेपाल सरकारको भूमिका

यो अवस्थामा ‘प्रार्थना’ मात्र पर्याप्त हुँदैन । कूटनीतिक सक्रियता आवश्यक हुन्छ ।
• परराष्ट्र मन्त्रालयले खाडी राष्ट्रहरूसँग निरन्तर समन्वय गर्नुपर्छ ।
• दूतावासहरूले नेपालीहरूको तथ्यांक अद्यावधिक राख्नुपर्छ ।
• सम्भावित उद्धारका लागि विमान र बजेट तयारी अवस्थामा राख्नुपर्छ ।

साथै, दीर्घकालीन रूपमा नेपालले-
• स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना,
• औद्योगिकीकरण,
• कृषि आधुनिकीकरण,
• सीप विकासमा ध्यान दिनुपर्ने स्पष्ट देखिन्छ ।

🙏 मानवीय पक्ष : परिवारको चिन्ता

गाउँ-गाउँमा रहेका बुबाआमा, श्रीमती, छोराछोरीहरू अहिले टेलिभिजन र सामाजिक सञ्जाल हेरेर त्रसित हुन सक्छन् ।

युद्धको समाचार केवल अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति होइन, यो नेपाली घरपरिवारको निन्द्रा हराउने विषय हो ।

धेरैले भावनात्मक रूपमा भगवानसँग प्रार्थना गरिरहेका छन् –
‘हाम्रा छोराछोरी सुरक्षित रहून् ।’

नेपालको सांस्कृतिक विश्वास अनुसार, भगवान पशुपतिनाथको शरणमा प्रार्थना गर्नु स्वाभाविक हो । तर त्यससँगै राज्यको संस्थागत तयारी अपरिहार्य छ।

निष्कर्ष

युद्ध कहिल्यै राम्रो हुँदैन । शक्तिशाली राष्ट्रहरूको टकरावले सधैं कमजोर र श्रमजीवी वर्गलाई बढी असर गर्छ।

नेपाल जस्तो देशका लागि यो चेतावनी पनि हो-
विदेशी रेमिट्यान्समा निर्भर अर्थतन्त्र दीर्घकालीन समाधान होइन ।

यदि मध्यपूर्वमा अस्थिरता बढ्यो भने, नेपालले आर्थिक र सामाजिक दुवै चुनौती सामना गर्नुपर्नेछ ।

हाम्रो काम केवल प्रार्थना गर्नु मात्र होइन, सचेत नागरिकका रूपमा सरकारलाई उत्तरदायी बनाउन दबाब दिनु पनि हो ।

भगवान पशुपतिनाथले सबै नेपाली श्रमिकको रक्षा गरून् ।